آیدا سرکیسیان از زندگی شخصی همسرش احمد شاملو می گوید

بیوگرافی احمد شاملو همسر آیدا سرکیسیان، زنی است که سال‌ها در سکوت و حاشیه‌ی زندگی شاعر بزرگ معاصر ایران، احمد شاملو، حضور داشت و اکنون پس از سال‌ها، پرده از رازهای زندگی مشترکشان برداشته است. زندگی‌نامه‌ی شاعران، نویسندگان و هنرمندان همواره برای خیل عظیمی از خوانندگان جذاب بوده و هست، اما آنچه در مورد احمد شاملو رخ داده، فراتر از یک بیوگرافی معمولی است. آیدا سرکیسیان با روایت ناگفته‌های فراوان، سکوتش را درباره همسرش شکسته و تصویری واقعی و انسانی از او ارائه داده است.

در دنیای ادبیات و فرهنگ، گاهی ولعِ سخن‌گفتن از خویش یا ذکر حالات و مقامات نام‌آورانی که روزگاری با آن‌ها سر و سرّی داشته‌اند، پایانی ندارد. اما آیدا سرکیسیان برخلاف بسیاری از راویان، تمایلی به عمومی‌کردنِ «اندرونیات» و ورق‌زدنِ دفتر ایام ماضی برای شهرت ندارد. او می‌کوشد خود را کنار بکشد تا معشوقِ باشکوهش را تنها بر صحنه نظاره کند و در این میان، کتاب «بام بلند هم‌چراغی» حاصل تلاش سعید پورعظیمی، روایتی صحیح و عمیق از سلوک شخصی و اجتماعی احمد شاملو را ترسیم می‌کند.

چرا روایت همسر شاملو متفاوت است؟

آنچه در هر کجای جهان «تاریخ شفاهی» یا «خاطره‌نویسی» خوانده می‌شود، هرگز از آفات دوری از واقعیت در امان نبوده و نیست. شماری از نامداران حیطه‌های علم و فرهنگ و هنر و سیاست نیز در روایت «شفاهیِ» روزگارانِ گذشته حاضرند بر خود زخم بزنند و به اشتباهات و کج‌روی‌هایشان اعتراف کنند. اما راویِ این تواریخ همیشه «قهرمان» داستان نیست؛ در موارد نادر، این راوی یارِ غار و گاه نیز هم‌نفس و جان و جهانِ «قهرمان» است.

آیدا سرکیسیان در کتاب «بام بلند هم‌چراغی» نشان می‌دهد که زندگینامه‌نویسی بدون در نظر داشتن جزئیات، راهی به دهی نمی‌برد و کمترین آگاهی از زندگی هنرمند، گاه گره‌گشای شخصیت و آفرینش‌های هنری او می‌شود. نتیجه جدال بی‌فرجام مخالفان و موافقان آثاری که به زندگیِ شخصی هنرمندان می‌پردازد، هرچه باشد نمی‌توان موقعیت انسانیِ هنرمند را با درک نادرست نظریه‌های ادبی و به‌ویژه «مرگ مؤلف» کتمان کرد.

احمد شاملو کیست

آغاز آشنایی و عشق در بام بلند

کتاب با آیدا شروع می‌شود. اینکه او کیست و کجا متولد شده است و پدر و مادرش که بوده‌اند. و چه شروع هوشمندانه‌ای است این شروع. چرا که زنی که قرار است روایت کند آن‌چه بر او و همدم سالیانش رفته در روزگاران باید ابتدا شناساند. شروع کتاب یک شروع کلاسیک است. از روزهایی حرف زده‌می‌شود که باب آشنایی باز شده و از این حرف زده‌می‌شود که چگونه عشق آغاز شد.

عشقی که سال‌ها دوام آورد و در سخت‌ترین شرایط، آیدا را در کنار احمد شاملو نگه داشت. او در کتاب خود به جزئیاتی می‌پردازد که اغلب نانوشته می‌ماند یا مواردی دیگر که می‌توان آن‌ها را، یک‌کلام، «اندرونیات» خواند. کسانی این دست روایات را از مقولۀ «حواشی» تلقی می‌کنند که ارتباطی با «متن» ندارد، اما آیدا سرکیسیان ثابت می‌کند که این جزئیات، کلید درک عمیق‌تر آثار و شخصیت احمد شاملو هستند.

کتاب بام بلند هم‌چراغی و واکنش‌ها

حالا بعد از ۱۷ سال که از مرگ احمد شاملو می‌گذرد کتابی درآمده که یکسر متفاوت است با آنچه تا پیش از این درآمده بود. این بار آیدا سرکیسیان، همسر احمد شاملو، درباره آن شاعر حرف زده‌است. منصور اوجی، نویسنده و دوست شاملو، در مقدمه‌ای بر این کتاب می‌نویسد: «آیدا سرکیسیان! تو هم خجسته و نیک‌بخت و هم بزرگ و والا. وقتی این کتاب را دیدم حیرت کردم. دیگران هم درمورد شاملو خیلی کارها کرده‌اند و نوشته‌اند و کتاب بیرون آورده‌اند؛ ولی این دو کارِ شما چیز دیگری است: یکّه و یگانه و بی‌همتا.»

او ادامه می‌دهد که عمر بر سرِ این کار گذاشته شده و این کار تجدید چاپ خواهد شد. فروش آن در شیراز عالی است و به هر کس تماس می‌گیرند و سفارش می‌کنند که آن را بخرند. این استقبال گستره نشان‌دهنده‌ی نیاز جامعه‌ی ادبی و علاقه‌مندان به زندگی واقعی و بدون پرده‌پوشی از چهره‌ی احمد شاملو است.

احمد شاملو و راز های زندگی اش

شعر و زندگی در کنار همسر شاعر

آیدا سرکیسیان در کتاب خود تنها به خاطرات روزمره نمی‌پردازد، بلکه به جنبه‌های هنری و ادبی زندگی مشترک نیز می‌پردازد. او نقل می‌کند که چگونه احمد شاملو در همان سال‌هایی که در قید حیات بود مصاحبه‌های فراوانی می‌کرد و نظراتش را درباره موضوعات مختلف از زندگی شخصی گرفته تا مسائل ادبی و حرفه‌ای به زبان می‌آورد. بعد از درگذشتش نیز کتاب‌های متعددی درباره او نوشته یا گردآوری شد که در آن‌ها سعی شده بود گوشه‌هایی از زندگی او را روشن‌تر کنند.

اما تلاش آیدا سرکیسیان متفاوت است. او با روایتی مستقیم و بی‌واسطه، تصویری زنده از احمد شاملو ارائه می‌دهد. این روند ادامه داشت و هر از گاهی ما با کتابی مواجه می‌شدیم که از چنین ساختاری تبعیت کرده بود و گاهی نیز پیش می‌آمد که حرفی زده شود و بعدها بستگان و دوستان درجه‌یک احمد شاملو زبان به تکذیب آن حرف بگشایند. اما روایت همسر، همواره معتبرترین سند برای شناخت زندگی خصوصی یک شاعر است.

سوالات متداول