دیابتی‌ها شیرینی بخورند یا نه؟ پاسخ متخصصان و نکاتی که باید بدانید

یکی از پرسش‌های رایج افراد مبتلا به دیابت این است که آیا باید شیرینی، شکلات، کیک و دسر را برای همیشه از برنامه غذایی خود حذف کنند یا می‌توانند گاهی مقدار کمی از آنها بخورند.

برخلاف یک باور قدیمی، پاسخ متخصصان به این سؤال یک «نه» مطلق نیست. انجمن دیابت آمریکا و مراکز کنترل و پیشگیری از بیماری‌های آمریکا تأکید می‌کنند که افراد مبتلا به دیابت می‌توانند در قالب یک برنامه غذایی سالم، مقدار محدودی شیرینی یا دسر مصرف کنند.

اما نکته اصلی در مقدار مصرف، مجموع کربوهیدرات، دفعات مصرف و تأثیر آن بر قند خون فرد است.

قند خون؛ آیا دیابتی‌ها می‌توانند شیرینی بخورند؟

بله؛ اما با برنامه و در مقدار کم.

American Diabetes Association اعلام می‌کند که شیرینی و دسر می‌توانند بخشی از برنامه غذایی فرد مبتلا به دیابت باشند، به شرط آنکه مقدار مصرف کوچک باشد و بیشتر وعده‌های غذایی از مواد مغذی‌تر تشکیل شوند.

CDC نیز می‌گوید ابتلا به دیابت به این معنا نیست که دسرها برای همیشه ممنوع هستند. برنامه‌ریزی، کنترل اندازه وعده و محاسبه کربوهیدرات‌ها می‌تواند امکان مصرف گاه‌به‌گاه دسر را فراهم کند.

مشکل اصلی شیرینی برای فرد دیابتی چیست؟

بیشتر شیرینی‌ها، کیک‌ها و دسرها مقدار قابل توجهی کربوهیدرات دارند.

قند، آرد، شیر و برخی میوه‌های خشک یا شربت‌هایی که در تهیه دسر استفاده می‌شوند همگی می‌توانند به مقدار کل کربوهیدرات اضافه کنند.

پس از هضم، بسیاری از کربوهیدرات‌ها به گلوکز تبدیل می‌شوند و می‌توانند سطح قند خون را افزایش دهند.

به همین دلیل فقط مقدار «شکر» نوشته‌شده روی محصول مهم نیست؛ فرد مبتلا به دیابت باید به Total Carbohydrate یا کربوهیدرات کل روی برچسب ماده غذایی نیز توجه کند.

کربوهیدرات مهم‌تر است یا میزان شیرینی غذا؟

یکی از نکات مهمی که Mayo Clinic مطرح می‌کند این است که میزان کل کربوهیدرات غذا معمولاً تأثیر بیشتری بر قند خون دارد تا اینکه کربوهیدرات از نشاسته یا شکر آمده باشد.

به همین دلیل یک ماده غذایی که ظاهراً خیلی شیرین نیست نیز ممکن است کربوهیدرات بالایی داشته باشد.

نان، برنج، ماکارونی، سیب‌زمینی، میوه، شیر و دسر همگی می‌توانند کربوهیدرات داشته باشند و باید در برنامه غذایی فرد در نظر گرفته شوند.

چقدر شیرینی می‌توان خورد؟

یک مقدار ثابت برای همه افراد وجود ندارد.

مقدار مناسب به عوامل متعددی بستگی دارد:

• نوع دیابت
• میزان کنترل قند خون
• داروهای مصرفی
• استفاده یا عدم استفاده از انسولین
• مقدار فعالیت بدنی
• وزن و نیاز کالری
• میزان کربوهیدرات سایر غذاهای همان وعده

CDC در برنامه شمارش کربوهیدرات، حدود ۱۵ گرم کربوهیدرات را به عنوان یک واحد یا انتخاب کربوهیدرات در نظر می‌گیرد، اما این به معنی آن نیست که هر فرد باید در هر وعده مقدار مشخص و یکسانی مصرف کند.

مقدار مناسب کربوهیدرات بهتر است بر اساس برنامه‌ای که پزشک یا متخصص تغذیه برای فرد تعیین کرده مشخص شود.

شیرینی را همراه غذا بخوریم یا جداگانه؟

CDC پیشنهاد می‌کند اگر فرد می‌خواهد دسر بخورد، مصرف آن همراه یا بلافاصله بعد از وعده غذایی می‌تواند کمک کند مقدار کمتری از آن بخورد.

این روش همچنین امکان برنامه‌ریزی برای کربوهیدرات کل وعده را ساده‌تر می‌کند.

برای مثال اگر قصد دارید مقدار کوچکی کیک مصرف کنید، ممکن است لازم باشد کربوهیدرات سایر بخش‌های وعده را با نظر متخصص تغذیه تنظیم کنید.

شمارش کربوهیدرات برای دیابتی‌ها

شمارش کربوهیدرات یکی از روش‌های متداول برای مدیریت قند خون است.

افرادی که انسولین وعده غذایی استفاده می‌کنند ممکن است لازم باشد مقدار کربوهیدرات غذا را با دوز انسولین هماهنگ کنند.

CDC توصیه می‌کند روی برچسب مواد غذایی به موارد زیر توجه شود:

• اندازه هر وعده
• کربوهیدرات کل
• قندهای افزوده
• فیبر غذایی

یک بسته ممکن است ظاهراً کوچک باشد اما چند وعده داشته باشد؛ بنابراین اگر کل بسته خورده شود، مقدار کربوهیدرات دریافتی چند برابر عدد درج‌شده برای یک وعده خواهد بود.

آیا باید قند و شکر کاملاً حذف شوند؟

برای اغلب افراد مبتلا به دیابت لزوماً نیازی به حذف صددرصدی همه قندها نیست.

Diabetes UK می‌گوید افراد مبتلا به دیابت مجبور نیستند هیچ گروه غذایی یا ماده خاصی را به‌طور کامل حذف کنند، اما غذاهای دارای قند آزاد باید به عنوان خوراکی‌های گاه‌به‌گاه در نظر گرفته شوند.

هدف اصلی، کاهش مصرف و جلوگیری از تبدیل شدن خوراکی‌های شیرین به بخش روزانه و پرحجم رژیم غذایی است.

نوشیدنی شیرین با شیرینی فرق دارد

یکی از مواردی که متخصصان درباره آن سخت‌گیرانه‌تر هستند، نوشیدنی‌های شیرین است.

نوشابه، نوشیدنی انرژی‌زا، چای شیرین، قهوه‌های شیرین‌شده، برخی آبمیوه‌ها و نوشیدنی‌های میوه‌ای می‌توانند مقدار زیادی قند و کربوهیدرات را در زمانی کوتاه وارد بدن کنند.

Diabetes UK توصیه می‌کند مصرف نوشیدنی‌های حاوی قند آزاد تا حد امکان کاهش پیدا کند و آب در بیشتر مواقع انتخاب اصلی باشد.

CDC نیز در راهنمای سال ۲۰۲۶ خود تأکید کرده است که قند افزوده فقط در شیرینی و کیک وجود ندارد و ممکن است در سس‌ها، نوشیدنی‌ها و محصولات بسته‌بندی‌شده نیز پنهان باشد.

آیا میوه برای افراد دیابتی ممنوع است؟

خیر.

شیرینی طبیعی یک میوه به این معنا نیست که فرد مبتلا به دیابت نباید آن را بخورد.

Mayo Clinic تأکید می‌کند که میوه می‌تواند بخشی از رژیم غذایی افراد مبتلا به دیابت باشد.

مسئله اصلی مقدار کربوهیدرات هر وعده است. میوه همچنین برخلاف بسیاری از شیرینی‌های صنعتی، حاوی فیبر، ویتامین‌ها و مواد معدنی است.

بهتر است مصرف میوه کامل نسبت به آبمیوه در اولویت باشد؛ زیرا میوه کامل معمولاً فیبر بیشتری دارد.

عسل برای دیابت بهتر از شکر است؟

یکی از باورهای رایج این است که عسل، شیره‌ها یا برخی شیرین‌کننده‌های طبیعی برای افراد مبتلا به دیابت «آزاد» هستند.

اما این مواد نیز حاوی کربوهیدرات و قند هستند و می‌توانند قند خون را افزایش دهند.

American Diabetes Association عسل، شربت‌ها و آگاو را در گروه شیرین‌کننده‌هایی قرار می‌دهد که دارای کربوهیدرات‌های سریع‌الاثر هستند.

بنابراین طبیعی بودن یک ماده به این معنی نیست که می‌توان آن را بدون محدودیت مصرف کرد.

شکلات برای افراد دیابتی

افراد مبتلا به دیابت لازم نیست شکلات را به‌طور کامل حذف کنند.

Diabetes UK توصیه می‌کند اگر قرار است شکلات مصرف شود، مقدار آن کم باشد و مصرف به دفعات محدود شود.

برخی افراد شکلات تلخ با درصد کاکائوی بالاتر را انتخاب می‌کنند، زیرا طعم قوی‌تری دارد و ممکن است مصرف مقدار کمتری از آن رضایت‌بخش باشد.

با این حال شکلات تلخ نیز می‌تواند کالری، چربی و کربوهیدرات داشته باشد و «بدون محدودیت» محسوب نمی‌شود.

کیک برای دیابتی‌ها ممنوع است؟

خیر. Diabetes UK صراحتاً می‌گوید افراد مبتلا به دیابت می‌توانند کیک بخورند.

اما بهتر است:

• اندازه برش کوچک باشد.
• دفعات مصرف محدود باشد.
• کربوهیدرات آن در برنامه غذایی روزانه محاسبه شود.
• از کیک‌های بسیار بزرگ، خامه‌ای یا پر از شربت کمتر استفاده شود.

در تهیه خانگی نیز می‌توان مقدار شکر را کاهش داد و از موادی مانند میوه، مغزها یا غلات کامل برای افزایش ارزش تغذیه‌ای استفاده کرد.

خوراکی‌های «مخصوص دیابتی‌ها» بهتر هستند؟

لزومی ندارد.

محصولاتی که با عنوان «دیابتی»، «بدون شکر» یا «بدون قند افزوده» فروخته می‌شوند همیشه انتخاب سالم‌تری نیستند.

Diabetes UK مصرف محصولات موسوم به «شکلات دیابتی» یا «شیرینی دیابتی» را توصیه نمی‌کند؛ زیرا بعضی از آنها همچنان چربی و کالری بالایی دارند و مزیت ویژه‌ای نسبت به رژیم غذایی متعادل نشان نداده‌اند.

ADA نیز هشدار می‌دهد که عبارت Sugar Free به معنی «بدون کربوهیدرات» نیست.

بنابراین برچسب تغذیه‌ای را بررسی کنید.

فرق «بدون شکر» و «بدون قند افزوده» چیست؟

طبق راهنمای American Diabetes Association:

• Sugar Free: محصول شکر ندارد یا مقدار آن بسیار محدود است، اما ممکن است حاوی شیرین‌کننده یا الکل‌های قندی باشد.
• No Added Sugar: در فرایند تولید شکر اضافه نشده، اما ماده غذایی ممکن است به‌طور طبیعی قند داشته باشد.

برای مثال یک محصول لبنی «بدون قند افزوده» می‌تواند همچنان حاوی لاکتوز طبیعی شیر باشد.

شیرین‌کننده‌های بدون کالری برای دیابت مناسب‌اند؟

ADA در راهنمای ۲۰۲۶ خود می‌گوید بیشتر شیرین‌کننده‌های غیرمغذی کالری یا کربوهیدرات بسیار کمی دارند و معمولاً افزایش بزرگی در قند خون ایجاد نمی‌کنند.

این مواد ممکن است در کوتاه‌مدت برای کاهش مصرف قند و کربوهیدرات مفید باشند.

از جمله شیرین‌کننده‌های رایج می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• استویا
• سوکرالوز
• آسپارتام
• ساخارین
• آسه‌سولفام K
• مانک فروت

با این حال ADA تأکید می‌کند که تأثیر بلندمدت استفاده از این محصولات بر وزن و سلامت متابولیک هنوز کاملاً روشن نیست و بهتر است در مصرف آنها نیز اعتدال رعایت شود.

شیرینی بدون قند هم می‌تواند قند خون را بالا ببرد؟

بله.

یک بیسکویت یا کیک ممکن است با شیرین‌کننده مصنوعی تهیه شده باشد اما همچنان از آرد، شیر یا سایر مواد حاوی کربوهیدرات تشکیل شده باشد.

بنابراین عبارت «بدون شکر» به تنهایی برای تصمیم‌گیری کافی نیست.

به کربوهیدرات کل هر وعده نگاه کنید.

الکل‌های قندی چیستند؟

برخی محصولات بدون شکر از موادی مانند سوربیتول، زایلیتول، مالتیتول و اریتریتول استفاده می‌کنند.

این مواد که به آنها Sugar Alcohols یا Polyols گفته می‌شود، معمولاً نسبت به شکر معمولی افزایش کمتری در قند خون ایجاد می‌کنند.

با این حال بعضی از آنها همچنان کالری و کربوهیدرات دارند و مصرف زیادشان می‌تواند در برخی افراد باعث نفخ، ناراحتی شکمی یا اسهال شود.

بهترین دسر برای فرد مبتلا به دیابت چیست؟

هیچ دسر واحدی برای همه بهترین نیست، اما می‌توان انتخاب‌هایی داشت که کنترل مقدار آنها ساده‌تر باشد.

برای مثال:

• مقدار کمی میوه تازه با ماست ساده
• تکه کوچک شکلات تلخ
• بخش کوچک کیک خانگی کم‌شکر
• ماست بدون قند افزوده همراه میوه
• دسرهایی که اندازه هر وعده آنها مشخص است

هدف این نیست که یک دسر «قند خون را اصلاً بالا نبرد»، بلکه باید مقدار کربوهیدرات آن قابل پیش‌بینی و در برنامه غذایی قابل مدیریت باشد.

آیا بهتر است به جای شیرینی میوه بخوریم؟

در بسیاری از موارد میوه کامل می‌تواند انتخاب مغذی‌تری باشد.

CDC میوه را به عنوان یک جایگزین سیرکننده‌تر و حاوی مواد مغذی برای برخی دسرهای شیرین پیشنهاد می‌کند.

اما میوه نیز کربوهیدرات دارد و باید اندازه وعده آن در نظر گرفته شود.

مصرف پروتئین و فیبر چه کمکی می‌کند؟

انتخاب وعده‌هایی که حاوی سبزیجات، پروتئین و منابع فیبر هستند می‌تواند به ایجاد سیری کمک کند و کیفیت کلی رژیم را بهبود دهد.

ADA منابع خوب فیبر را شامل موارد زیر می‌داند:

• حبوبات
• سبزیجات
• میوه کامل
• غلات کامل
• آجیل و دانه‌ها

وقتی بخش اصلی وعده غذایی از غذاهای مغذی تشکیل شده باشد، کنترل مقدار دسر نیز ساده‌تر می‌شود.

یک استثنای مهم؛ افت قند خون

شرایطی وجود دارد که مصرف قند سریع‌الاثر نه‌تنها ممنوع نیست بلکه ممکن است بخشی از درمان ضروری باشد: هیپوگلیسمی یا افت قند خون.

CDC و American Diabetes Association قند خون کمتر از ۷۰ میلی‌گرم در دسی‌لیتر را پایین در نظر می‌گیرند و برای بسیاری از بزرگسالان از «قانون ۱۵-۱۵» استفاده می‌کنند.

در این روش فرد هوشیاری که قادر به بلعیدن است معمولاً:

1. ۱۵ گرم کربوهیدرات سریع‌الاثر مصرف می‌کند.
2. ۱۵ دقیقه صبر می‌کند.
3. قند خون را دوباره بررسی می‌کند.
4. اگر همچنان پایین باشد، این مراحل تکرار می‌شوند.

نمونه‌های کربوهیدرات سریع‌الاثر می‌توانند شامل قرص گلوکز، مقدار مشخصی آبمیوه یا نوشابه معمولی و مقدار مشخصی شکر یا عسل باشند.

برای افت قند، شکلات یا کیک مناسب است؟

معمولاً انتخاب اول نیست.

CDC توضیح می‌دهد غذاهایی که چربی یا فیبر زیادی دارند می‌توانند جذب قند را کند کنند.

به همین دلیل شکلات، بستنی یا بعضی شیرینی‌های چرب برای درمان سریع هیپوگلیسمی مناسب‌تر از گلوکز یا نوشیدنی قندی سریع‌الاثر نیستند.

افت قند شدید یک وضعیت اورژانسی است

اگر فرد دچار افت شدید قند خون، تشنج، بیهوشی یا ناتوانی در بلعیدن شود، نباید غذا یا نوشیدنی به او داده شود.

در این شرایط ممکن است نیاز به گلوکاگون و کمک فوری پزشکی وجود داشته باشد.

افرادی که انسولین یا بعضی داروهای کاهش‌دهنده قند خون مصرف می‌کنند بهتر است برنامه درمان افت قند خون را از قبل با پزشک خود مشخص کنند.

افراد دیابتی نوع ۱ درباره شیرینی چه نکته‌ای را رعایت کنند؟

افراد مبتلا به دیابت نوع ۱ که از انسولین وعده غذایی استفاده می‌کنند معمولاً باید مقدار کربوهیدرات غذا را برای تعیین دوز مناسب انسولین در نظر بگیرند.

ADA تأکید می‌کند مقدار و نوع کربوهیدرات و همچنین وجود چربی و پروتئین می‌تواند بر سرعت افزایش قند خون تأثیر بگذارد.

بنابراین شیرینی‌های بسیار چرب مانند بستنی یا بعضی کیک‌ها ممکن است الگوی افزایش قند خون متفاوتی نسبت به یک نوشیدنی شیرین داشته باشند.

دیابت نوع ۲ و شیرینی

برای افراد مبتلا به دیابت نوع ۲ نیز تمرکز فقط روی «شکر» کافی نیست.

ADA در راهنمای ۲۰۲۶ خود توصیه می‌کند برنامه غذایی متعادل با کربوهیدرات‌های باکیفیت مانند:

• میوه
• سبزیجات نشاسته‌ای در مقدار مناسب
• حبوبات
• غلات کامل
• شیر و ماست

در کنار کنترل اندازه وعده مورد توجه قرار گیرد.

آیا یک شیرینی کوچک قند خون همه را یکسان بالا می‌برد؟

خیر.

پاسخ قند خون افراد به یک غذا می‌تواند متفاوت باشد و به عوامل مختلفی بستگی دارد:

• قند خون قبل از غذا
• دارو یا انسولین
• فعالیت بدنی
• اندازه وعده
• ترکیب دسر
• زمان مصرف
• چربی، پروتئین و فیبر موجود در غذا

اندازه‌گیری قند خون یا استفاده از CGM در افرادی که پزشک توصیه کرده می‌تواند به شناخت بهتر پاسخ بدن کمک کند.

۵ نکته برای خوردن شیرینی با کنترل بهتر

1. اندازه کوچک انتخاب کنید.
2. کربوهیدرات کل دسر را بررسی کنید.
3. دسر را برای مصرف گاه‌به‌گاه نگه دارید.
4. به جای نوشیدنی قندی، آب یا نوشیدنی بدون قند انتخاب کنید.
5. اگر انسولین مصرف می‌کنید، روش شمارش کربوهیدرات را طبق برنامه درمانی خود رعایت کنید.

اشتباهات رایج درباره دیابت و شیرینی

«دیابتی‌ها هیچ‌وقت نباید شکر بخورند»

این باور مطلق درست نیست. مقدار محدودی شیرینی می‌تواند در یک رژیم غذایی متعادل جا داشته باشد.

«عسل برای دیابتی‌ها آزاد است»

خیر. عسل نیز کربوهیدرات دارد و می‌تواند قند خون را افزایش دهد.

«هر چیزی که بدون شکر باشد برای دیابت مناسب است»

خیر. محصول بدون شکر ممکن است همچنان مقدار زیادی کربوهیدرات، چربی یا کالری داشته باشد.

«میوه چون شیرین است ممنوع است»

خیر. میوه کامل می‌تواند بخشی از رژیم سالم باشد و مقدار آن باید متناسب با کربوهیدرات برنامه غذایی باشد.

«شکلات دیابتی بهتر از شکلات معمولی است»

لزومی ندارد. محصولات موسوم به دیابتی ممکن است همچنان چربی و کالری زیادی داشته باشند و معمولاً ضرورت ویژه‌ای برای مصرف آنها وجود ندارد.

سوالات متداول درباره دیابت و شیرینی

آیا فرد دیابتی می‌تواند یک تکه کیک بخورد؟

بله، در بسیاری از افراد یک تکه کوچک کیک می‌تواند با در نظر گرفتن کربوهیدرات آن در برنامه غذایی مصرف شود. اندازه وعده و وضعیت قند خون اهمیت دارد.

آیا دیابتی‌ها می‌توانند شکلات بخورند؟

بله، اما بهتر است مقدار آن کم باشد. شکلات تلخ نیز همچنان می‌تواند حاوی کربوهیدرات و کالری باشد.

شیرینی بدون قند برای دیابت آزاد است؟

خیر. «بدون قند» به معنی «بدون کربوهیدرات» یا «بدون کالری» نیست. برچسب تغذیه‌ای را بررسی کنید.

آیا عسل از شکر سفید بهتر است؟

عسل نیز قند و کربوهیدرات دارد و می‌تواند قند خون را بالا ببرد؛ بنابراین باید در محاسبه کربوهیدرات لحاظ شود.

آیا میوه قند خون را بالا می‌برد؟

میوه حاوی کربوهیدرات و قند طبیعی است و می‌تواند قند خون را افزایش دهد، اما به دلیل وجود فیبر و مواد مغذی می‌تواند بخشی از رژیم سالم باشد. اندازه وعده مهم است.

بهترین نوشیدنی برای فرد دیابتی چیست؟

آب یکی از بهترین انتخاب‌هاست. نوشیدنی‌های حاوی قند افزوده بهتر است در مصرف روزمره محدود شوند.

اگر قند خون پایین بیاید می‌توان شیرینی خورد؟

در افت قند خون، کربوهیدرات سریع‌الاثر مورد نیاز است؛ اما بهتر است از منابعی مانند قرص گلوکز، ژل گلوکز، آبمیوه یا نوشابه معمولی در مقدار تعیین‌شده استفاده شود، نه دسرهای پرچرب مانند شکلات یا کیک.

آیا فرد دیابتی باید مصرف شیرینی را با پزشک هماهنگ کند؟

اگر فرد انسولین مصرف می‌کند، افت قند مکرر دارد، باردار است، بیماری کلیوی دارد یا قند خون او به‌خوبی کنترل نمی‌شود، بهتر است برنامه غذایی با پزشک یا متخصص تغذیه تنظیم شود.

جمع‌بندی

ابتلا به دیابت به معنی خداحافظی کامل با همه شیرینی‌ها نیست.

American Diabetes Association و CDC تأکید می‌کنند که مقدار کم دسر می‌تواند در یک برنامه غذایی سالم جای بگیرد، اما باید به اندازه وعده و کربوهیدرات کل توجه شود.

نوشیدنی‌های شیرین، حجم زیاد دسر، مصرف روزانه کیک و شیرینی و بی‌توجهی به کربوهیدرات کل می‌توانند کنترل قند خون را دشوار کنند.

در عوض، تمرکز اصلی رژیم غذایی بهتر است روی سبزیجات، میوه کامل، حبوبات، غلات کامل، پروتئین‌های مناسب و غذاهای کم‌فرآوری‌شده باشد و شیرینی بیشتر نقش یک خوراکی گاه‌به‌گاه را داشته باشد.

همچنین باید میان مصرف شیرینی برای لذت و مصرف قند برای درمان افت قند خون تفاوت قائل شد. هیپوگلیسمی شرایطی است که کربوهیدرات سریع‌الاثر ممکن است بخشی ضروری از درمان باشد.

توجه: مقدار مناسب کربوهیدرات و شیرینی برای هر فرد متفاوت است. اگر انسولین یا داروهای کاهش‌دهنده قند خون مصرف می‌کنید، برنامه غذایی خود را با پزشک یا متخصص تغذیه هماهنگ کنید.

منابع خارجی

American Diabetes Association (ADA)

Centers for Disease Control and Prevention (CDC)

Mayo Clinic

Diabetes UK

NHS