سنگ کیسه صفرا چگونه ایجاد می‌شود و چرا زنان بیشتر در معرض خطر هستند؟

سنگ کیسه صفرا یکی از مشکلات شایع گوارشی است که به‌ویژه در زنان دیده می‌شود. سنگ کیسه صفرا از تبلور صفرا در کیسه صفرا ایجاد می‌شود و عوامل مختلفی از جمله تغییرات هورمونی، چاقی، کاهش وزن سریع و برخی بیماری‌ها در ایجاد آن نقش دارند. شناخت علائم و مراجعه به‌موقع به پزشک می‌تواند از بروز عوارض خطرناک جلوگیری کند.

علائم سنگ صفرا

این بیماری زمانی رخ می‌دهد که صفرا ـ که در هضم چربی‌ها و جذب برخی ویتامین‌ها نقش دارد ـ در کیسه صفرا متبلور شود. صفرا ابتدا در کبد ساخته شده و سپس برای ذخیره و تغلیظ به کیسه صفرا منتقل می‌شود.

سنگ کیسه صفرا چگونه تشکیل می‌شود؟

سنگ‌های کیسه صفرا توده‌های جامدی هستند که پس از تبلور صفرای ذخیره‌شده ایجاد می‌شوند. اندازه این سنگ‌ها می‌تواند بسیار متغیر باشد؛ از یک دانه شن تا بزرگی یک توپ گلف. اکثر آنها از کلسترول تشکیل شده‌اند و بخش دیگری، به نام "سنگ‌های رنگدانه‌ای"، از نمک‌های کلسیم و بیلی‌روبین ساخته می‌شوند.

سنگ‌های کلسترولی زمانی شکل می‌گیرند که:
- صفرا کلسترول بیش از حد داشته باشد
- کیسه صفرا به اندازه کافی منقبض و تخلیه نشود

سنگ‌های رنگدانه‌ای نیز معمولاً با بیماری‌های زمینه‌ای مثل بیماری کبد، برخی کم‌خونی‌ها یا عفونت مجاری صفراوی مرتبط‌اند.

چرا زنان بیشتر در معرض خطر هستند؟

وجود هورمون‌های زنانه از مهم‌ترین دلایل شیوع بالای این بیماری در زنان است:

- **استروژن** میزان کلسترول صفرا را افزایش می‌دهد
- **پروژسترون** فرآیند تخلیه کیسه صفرا را کُند می‌کند

چاقی نیز خطر را افزایش می‌دهد، زیرا بدن چربی بیشتر، استروژن بیشتری تولید می‌کند. جالب اینکه **کاهش وزن سریع** هم می‌تواند باعث افزایش تبلور کلسترول و تشکیل سنگ شود.

در افراد دچار دیابت یا بیماری‌هایی که تحرک روده یا انقباض کیسه صفرا را مختل می‌کند، مانند آسیب نخاعی، احتمال بروز سنگ بیشتر است.

علائم سنگ کیسه صفرا

بسیاری از مبتلایان هیچ علامتی ندارند و سنگ‌ها به‌طور اتفاقی در سونوگرافی یا سی‌تی‌اسکن دیده می‌شوند.
اما زمانی که سنگ در مسیر مجاری صفراوی گیر کند، علائم ظاهر می‌شود که مهم‌ترین آنها **قولنج صفراوی** است.

این علائم عبارت‌اند از:
- درد شدید در قسمت بالای یا سمت راست شکم
- درد تیرکشنده به پشت یا شانه راست
- حالت تهوع و استفراغ
- تشدید درد پس از مصرف غذاهای چرب

معمولاً درد ظرف یک ساعت به اوج می‌رسد و چند ساعت ادامه دارد.

عوارض خطرناک سنگ صفرا

اگر سنگ در مجرا گیر کند، می‌تواند باعث مشکلات جدی شود، از جمله:
- التهاب کیسه صفرا
- التهاب لوزالمعده
- التهاب مجاری صفراوی
- زردی
- تب، لرز و استفراغ شدید

این موارد به درمان فوری، بستری در بیمارستان و در بسیاری موارد، جراحی برای برداشتن سنگ نیاز دارند.

همشهری آنلاین