برای نفخ شکم چه بخوریم؟ ۹ خوراکی که متخصصان تغذیه پیشنهاد میکنند

برای نفخ شکم چه بخوریم؟ اگر بعد از غذا احساس میکنید شکمتان باد کرده، سنگین شده یا لباسهایتان در ناحیه شکم تنگتر شدهاند، احتمالاً با نفخ روبهرو هستید. این مشکل گوارشی میتواند به دلیل تجمع گاز، یبوست، بلعیدن هوا هنگام غذا خوردن یا حساسیت به بعضی مواد غذایی ایجاد شود. در این مطلب از پرشین وی با ۹ خوراکی آشنا میشوید که متخصصان تغذیه برای کمک به کاهش نفخ معرفی کردهاند.
زنجبیل، ماست ساده، کفیر، خیار، موز، پاپایا، رازیانه، مارچوبه و جو دوسر در این فهرست قرار دارند. بااینحال هیچ غذایی نمیتواند نفخ را در تمام افراد بهسرعت برطرف کند و حتی بعضی از این خوراکیها ممکن است برای افراد دارای روده حساس مناسب نباشند.
۹ خوراکی مفید برای کاهش نفخ شکم و گاز روده
انتخاب خوراکی مناسب به علت نفخ بستگی دارد. برای مثال، اگر مشکل شما یبوست باشد، غذاهای حاوی فیبر محلول ممکن است کمککننده باشند؛ اما اگر نفخ بر اثر عدم تحمل لاکتوز ایجاد شده باشد، باید به نوع لبنیات مصرفی توجه کنید.
۱. زنجبیل؛ کمک به کاهش احساس سنگینی معده
زنجبیل یکی از شناختهشدهترین گیاهان خوراکی برای مشکلات گوارشی است. بعضی پژوهشها نشان دادهاند که ترکیبات زنجبیل ممکن است به سریعتر شدن تخلیه معده کمک کنند.
تخلیه معده به فرایندی گفته میشود که طی آن غذا از معده وارد روده کوچک میشود. کند بودن این فرایند در بعضی افراد میتواند باعث احساس پری و سنگینی بعد از غذا شود.
برای استفاده از زنجبیل میتوانید چند برش نازک از ریشه تازه آن را در آب گرم قرار دهید یا مقدار کمی زنجبیل به غذا اضافه کنید.
البته شواهد درباره اثر مستقیم زنجبیل بر درمان نفخ هنوز قطعی نیست. مصرف زیاد زنجبیل نیز ممکن است در برخی افراد سوزش معده ایجاد کند.
اگر به خوراکیهای گیاهی علاقه دارید، اطلاعات بیشتر درباره ویژگیهای این گیاه را در بخش خواص خوراکیها بخوانید.
۲. ماست ساده؛ گزینهای قابلبررسی برای نفخ ناشی از لبنیات
بعضی افراد پس از نوشیدن شیر دچار نفخ، دلپیچه یا تولید گاز میشوند. یکی از دلایل احتمالی این مشکل، عدم تحمل لاکتوز است.
ماست دارای کشتهای زنده میکروبی ممکن است برای برخی از این افراد قابلتحملتر از شیر باشد؛ زیرا باکتریهای موجود در ماست به تجزیه بخشی از لاکتوز کمک میکنند.
بااینحال، همه انواع ماست برای تمام افراد مناسب نیستند. کسانی که به لاکتوز حساسیت زیادی دارند، ممکن است حتی پس از خوردن ماست هم نفخ بگیرند.
روش مصرف پیشنهادی: مقدار کمی ماست ساده و بدون شکر افزوده را امتحان کنید و واکنش دستگاه گوارش خود را بسنجید. اگر ماست معمولی باعث ناراحتی میشود، نوع بدون لاکتوز ممکن است مناسبتر باشد.
برای شناخت تفاوت انواع لبنیات میتوانید مطلب تفاوت ماست یونانی و ماست چکیده را نیز بخوانید.
۳. کفیر؛ نوشیدنی تخمیری حاوی میکروارگانیسمهای زنده
کفیر لبنی نوعی فرآورده تخمیری است که معمولاً با استفاده از کشتهای میکروبی تهیه میشود. برخی پژوهشها نشان دادهاند که کفیر ممکن است در بعضی افراد دارای مشکل هضم لاکتوز، نسبت به شیر معمولی گاز کمتری ایجاد کند.
این موضوع به معنای درمان قطعی نفخ با کفیر نیست. ترکیب میکروبی محصولات مختلف متفاوت است و اثر آنها بر علائم گوارشی نیز یکسان نیست.
اگر قبلاً کفیر مصرف نکردهاید، با مقدار کم از نوع لبنی استاندارد و دارای نشان حلال شروع کنید. مصرف ناگهانی حجم زیاد فرآوردههای تخمیری ممکن است در روزهای اول باعث افزایش گاز شود.
در مقاله فرق دوغ و کفیر و خواص هر کدام میتوانید با تفاوت این دو نوشیدنی آشنا شوید.
۴. خیار؛ خوراکی پرآب برای کمک به تأمین مایعات بدن
خیار از سبزیجات بسیار پرآب است و حدود ۹۵ درصد وزن آن را آب تشکیل میدهد. مصرف آن میتواند بخشی از مایعات موردنیاز بدن را تأمین کند.
کمآبی و یبوست در بعضی افراد با احساس نفخ همراه هستند. مصرف خوراکیهای پرآب در کنار نوشیدن مایعات کافی ممکن است به عملکرد طبیعی روده کمک کند.
خیار همچنین در مقایسه با بعضی سبزیجات، مقدار کمتری از کربوهیدراتهای تخمیرپذیر مشکلساز برای افراد حساس دارد.
برای مصرف میتوانید چند برش خیار تازه را بهعنوان میانوعده یا همراه غذا بخورید. البته خیار بهتنهایی داروی ضد نفخ نیست.
۵. موز؛ تأمین پتاسیم و کمک به عملکرد روده
موز حاوی پتاسیم است؛ ماده معدنی مهمی که در تنظیم تعادل مایعات بدن نقش دارد.
پس از مصرف غذای بسیار شور، برخی افراد دچار احساس پفکردگی ناشی از احتباس مایعات میشوند. دریافت کافی پتاسیم در چارچوب رژیم غذایی متعادل به تنظیم تعادل سدیم و مایعات کمک میکند.
البته نفخ ناشی از تجمع گاز با پفکردگی ناشی از احتباس آب تفاوت دارد و نباید این دو مشکل را یکسان دانست.
میزان رسیده بودن موز نیز اهمیت دارد. در بعضی افراد دارای سندرم روده تحریکپذیر، موز خیلی رسیده ممکن است علائم گوارشی ایجاد کند.
اگر بعد از خوردن موز نفخ بیشتری احساس میکنید، مقدار مصرف یا درجه رسیدگی آن را تغییر دهید و واکنش بدنتان را بررسی کنید.
۶. پاپایا؛ میوهای دارای آنزیم پاپائین
پاپایا میوهای گرمسیری است که حاوی آنزیمی به نام پاپائین است. این آنزیم توانایی تجزیه پروتئینها را دارد.
برخی بررسیها درباره فرآوردههای غلیظ پاپایا نشان دادهاند که ممکن است در کاهش بعضی مشکلات گوارشی مفید باشند؛ اما این نتایج را نمیتوان مستقیماً به مصرف میوه تازه تعمیم داد.

پاپایای تازه حاوی آب و فیبر است و میتواند بخشی از رژیم غذایی متنوع باشد. اگر این میوه را مصرف میکنید، بهتر است با مقدار کم شروع کنید.
۷. رازیانه؛ گیاهی سنتی برای گاز و ناراحتی شکم
رازیانه در بسیاری از فرهنگها بهعنوان ادویه و گیاه خوراکی استفاده میشود. دانههای این گیاه حاوی ترکیبی به نام آنتول هستند.
بعضی مطالعات آزمایشگاهی نشان دادهاند که آنتول ممکن است اثرات ضداسپاسم داشته باشد؛ یعنی به کاهش انقباض عضلات صاف کمک کند.
اما شواهد بالینی درباره اینکه مصرف معمول دانه یا دمنوش رازیانه بهتنهایی نفخ شکم را برطرف میکند، هنوز محدود است.
میتوانید از مقدار کمی رازیانه بهعنوان چاشنی غذا استفاده کنید. مصرف فرآوردههای غلیظ گیاهی، بهویژه در دوران بارداری، شیردهی یا همراه با داروها، نیازمند مشورت با پزشک است.
۸. مارچوبه؛ سبزی پرفیبر که برای همه مناسب نیست
مارچوبه حاوی فیبر پریبیوتیک از جمله اینولین است. پریبیوتیکها موادی هستند که برخی میکروبهای مفید روده از آنها تغذیه میکنند.
مصرف متعادل فیبر میتواند در بلندمدت از سلامت گوارش حمایت کند، اما نکته مهم درباره مارچوبه این است که اینولین از کربوهیدراتهای تخمیرپذیر محسوب میشود.
بنابراین در افراد مبتلا به سندرم روده تحریکپذیر یا کسانی که به غذاهای دارای FODMAP حساس هستند، مارچوبه ممکن است بهجای کاهش نفخ، باعث افزایش گاز و ناراحتی شود.
اگر بعد از مصرف مارچوبه دچار نفخ میشوید، لازم نیست صرفاً به دلیل خواص غذایی آن مصرفش را ادامه دهید.
۹. جو دوسر؛ فیبر محلول برای کمک به رفع یبوست
جو دوسر حاوی نوعی فیبر محلول به نام بتاگلوکان است. این فیبر در تماس با آب حالت ژلهای پیدا میکند و میتواند به تنظیم عملکرد دستگاه گوارش کمک کند.
برای افرادی که نفخ آنها با یبوست همراه است، مصرف تدریجی غذاهای حاوی فیبر محلول ممکن است مفید باشد.
بااینحال افزایش ناگهانی فیبر غذایی میتواند گاز و نفخ را بیشتر کند؛ بنابراین بهتر است مصرف جو دوسر را با مقدار کم شروع کنید و همزمان مایعات کافی بنوشید.
برای آشنایی با گزینههای غذایی دیگر میتوانید مقاله ۶ خوراکی مناسب صبحانه برای افراد مبتلا به یبوست را مطالعه کنید.
جدول غذاهای مفید برای نفخ شکم و موارد احتیاط
| خوراکی | فایده احتمالی | نکته مهم |
|---|---|---|
| زنجبیل | کمک به تخلیه معده | ممکن است سوزش معده ایجاد کند |
| ماست ساده | کمک به هضم لاکتوز در بعضی افراد | برای همه افراد حساس به لاکتوز مناسب نیست |
| کفیر لبنی | کمک احتمالی به تحمل لاکتوز | مصرف را با مقدار کم آغاز کنید |
| خیار | تأمین بخشی از آب بدن | درمان مستقیم تجمع گاز نیست |
| موز | تأمین پتاسیم و فیبر | موز خیلی رسیده ممکن است برخی افراد را اذیت کند |
| پاپایا | تأمین آب و فیبر | شواهد اثر مستقیم بر نفخ محدود است |
| رازیانه | اثر ضداسپاسم احتمالی | شواهد درمانی قطعی نیست |
| مارچوبه | تأمین فیبر پریبیوتیک | ممکن است در افراد حساس نفخ ایجاد کند |
| جو دوسر | کمک به عملکرد روده در یبوست | افزایش ناگهانی فیبر نفخ را بیشتر میکند |
برای کاهش نفخ شکم بعد از غذا چه کار کنیم؟
تنها انتخاب نوع خوراکی مهم نیست؛ شیوه غذا خوردن نیز میتواند بر میزان نفخ اثر بگذارد.
- غذا را آرام بخورید و بهخوبی بجوید.
- از خوردن وعدههای بسیار حجیم خودداری کنید.
- مصرف نوشابههای گازدار را محدود کنید.
- اگر دچار یبوست هستید، فیبر غذایی را بهآرامی افزایش دهید.
- در طول روز متناسب با نیاز بدن مایعات بنوشید.
- پس از غذا، در صورت توان، کمی پیادهروی کنید.
- خوراکیهایی را که برای شما نفخ ایجاد میکنند یادداشت کنید.
اگر نفخ همراه با درد معده یا ناراحتی گوارشی تکرار میشود، خواندن مطلب روشهای پیشگیری و تسکین معدهدرد هنگام تغییر الگوی غذا خوردن نیز میتواند مفید باشد.
کدام غذاها ممکن است نفخ شکم را بیشتر کنند؟
برخی مواد غذایی در افراد حساس بیشتر از دیگران باعث تجمع گاز میشوند. این موضوع الزاماً به معنای ناسالم بودن آن خوراکیها نیست.
حبوبات، برخی سبزیجات مانند کلم و گلکلم، نوشیدنیهای گازدار، بعضی شیرینکنندهها و لبنیات حاوی لاکتوز از عوامل احتمالی افزایش نفخ هستند.
اگر متوجه شدهاید غذای مشخصی همیشه باعث ناراحتی شما میشود، بهتر است مقدار مصرف و شرایط بروز علائم را ثبت کنید. حذف گسترده گروههای غذایی بدون تشخیص علت میتواند رژیم غذایی را نامتعادل کند.
آیا مصرف پروبیوتیکها نفخ شکم را درمان میکند؟
پروبیوتیکها میکروارگانیسمهای زندهای هستند که بعضی از آنها در شرایط مشخص میتوانند برای سلامت بدن مفید باشند.
بااینحال، تمام سویههای پروبیوتیک اثر یکسان ندارند و مطالعات درباره نقش آنها در کاهش نفخ نتایج متفاوتی نشان دادهاند.
ماست و بعضی فرآوردههای تخمیری میتوانند بخشی از برنامه غذایی متعادل باشند، اما مصرف آنها تضمینکننده درمان نفخ نیست.
برای شناخت خوراکیهای متنوع مرتبط با دستگاه گوارش، مقاله ۱۴ میانوعده مفید برای سلامت روده را بخوانید.
نفخ شکم و سندرم روده تحریکپذیر چه ارتباطی دارند؟
افراد مبتلا به سندرم روده تحریکپذیر یا IBS ممکن است نسبت به بعضی کربوهیدراتهای تخمیرپذیر حساستر باشند.
برای مثال، مارچوبه یا برخی میوهها ممکن است در یک فرد مشکل ایجاد نکنند، اما در فرد دیگر باعث افزایش نفخ، دلپیچه یا تغییر اجابت مزاج شوند.
در بعضی بیماران، پزشک یا متخصص تغذیه ممکن است یک دوره محدود رژیم کمفودمپ را پیشنهاد کند. این رژیم باید با برنامه مشخص و مرحله بازمعرفی غذاها اجرا شود، نه با حذف دائمی و خودسرانه تعداد زیادی خوراکی.
در کنار انتخاب مواد غذایی، تنوع میوهها و سبزیجات نیز اهمیت دارد. برای آشنایی بیشتر میتوانید مقاله ۸ میوه مفید برای سلامت روده و کاهش التهاب را مطالعه کنید.
چه زمانی نفخ شکم نیاز به مراجعه به پزشک دارد؟
نفخ گهگاهی معمولاً مشکل جدی محسوب نمیشود، اما اگر بهطور مداوم تکرار شود یا با تغییر رژیم غذایی بهتر نشود، باید علت آن بررسی شود.
در صورت مشاهده علائم زیر به پزشک مراجعه کنید:
- نفخ مداوم یا رو به افزایش
- درد شکم که ادامه پیدا میکند یا مرتب تکرار میشود
- کاهش وزن بدون دلیل مشخص
- وجود خون در مدفوع
- تغییر مداوم در عادت دفع
- تب یا استفراغ همراه با علائم گوارشی
درد ناگهانی و شدید شکم، استفراغ خونی یا ناتوانی در دفع گاز و مدفوع همراه با درد و اتساع شدید شکم نیازمند ارزیابی فوری پزشکی است.
جمعبندی؛ بهترین خوراکی برای رفع نفخ شکم چیست؟
اگر علت نفخ، یبوست باشد، جو دوسر و دریافت تدریجی فیبر ممکن است کمککننده باشند. برای بعضی افراد دارای مشکل هضم لاکتوز، ماست مناسب یا کفیر قابلتحملتر از شیر معمولی است. زنجبیل نیز ممکن است در کاهش احساس سنگینی معده نقش داشته باشد.
بااینحال، بهترین انتخاب برای همه افراد یکسان نیست. مهمترین نکته، شناخت علت نفخ، توجه به واکنش بدن به غذاهای مختلف و پرهیز از انتظار درمان فوری با یک خوراکی خاص است.
منبع : گود هاوسکیپینگ، یاهو هلث، مؤسسه ملی دیابت و بیماریهای گوارشی و کلیوی آمریکا، مرکز ملی سلامت مکمل و یکپارچه آمریکا، خدمات سلامت ملی بریتانیا











