تفاوت کم‌کاری و پرکاری تیروئید ؛ علائم، علل و روش‌های درمان

تفاوت کم‌کاری و پرکاری تیروئید

دکتر مری ووییوکیلیس کِلیس، متخصص غدد درون‌ریز، توضیح می‌دهد: «غده تیروئید تقریباً بر تمام بخش‌های بدن تأثیر می‌گذارد. هورمون‌های ترشح‌شده توسط آن، متابولیسم، توانایی تحمل گرما و سرما، سطح انرژی، خلق‌وخو و چرخه قاعدگی را تنظیم می‌کنند». در ادامه، تفاوت‌های کلیدی بین این دو اختلال را بررسی می‌کنیم.

تفاوت اصلی کم‌کاری و پرکاری تیروئید

تفاوت اساسی بین کم‌کاری و پرکاری تیروئید در میزان تولید هورمون توسط غده تیروئید است:

• کم‌کاری تیروئید: غده تیروئید به اندازه کافی هورمون تولید نمی‌کند. این وضعیت باعث کند شدن عملکردهای بدن می‌شود. فرد ممکن است احساس خستگی، افسردگی و حساسیت به سرما داشته باشد و دچار افزایش وزن و یبوست شود.
• پرکاری تیروئید: غده تیروئید بیش از حد هورمون تولید می‌کند. این وضعیت باعث تسریع عملکردهای بدن می‌شود. فرد ممکن است احساس اضطراب، بی‌خوابی، گرما و تعریق داشته باشد و بدون دلیل وزن کم کند و دچار تپش قلب شود.

علائم کم‌کاری و پرکاری تیروئید

علائم این دو بیماری اغلب متضاد هستند، زیرا پرکاری تیروئید متابولیسم را تسریع و کم‌کاری آن را کند می‌کند.

علائم کم‌کاری تیروئید

علائم کم کاری تیروئید

علائم کم‌کاری تیروئید شامل موارد زیر است:

• خستگی مزمن
• افزایش وزن یا دشواری در کاهش وزن
• احساس سرما
• خشکی پوست و مو
• ریزش مو
• ضعف عضلانی
• درد و سفتی مفاصل
• افسردگی یا تغییرات خلقی
• مشکل در تمرکز یا حافظه
• کندی ضربان قلب
• یبوست

علائم پرکاری تیروئید

علائم پرکاری تیروئید

علائم پرکاری تیروئید شامل موارد زیر است:

• احساس اضطراب، نگرانی یا تحریک‌پذیری
• کاهش وزن بدون دلیل
• احساس گرما یا تعریق زیاد
• تپش قلب یا ضربان نامنظم
• لرزش دست یا انگشتان
• مشکل در خواب
• افزایش اشتها
• ضعف عضلانی
• اسهال یا افزایش دفعات اجابت مزاج
• برآمدگی چشم‌ها (در برخی موارد)

علائم مشترک

برخی علائم در هر دو بیماری مشترک هستند، اگرچه دلایل متفاوتی دارند:

• خستگی: در کم‌کاری به دلیل کندی متابولیسم و در پرکاری به دلیل بی‌خوابی و بی‌قراری.
• ضعف عضلانی: در هر دو بیماری رخ می‌دهد.
• تغییرات خلقی: در کم‌کاری با افسردگی و در پرکاری با اضطراب همراه است.
• بی‌نظمی قاعدگی: افزایش یا کاهش هورمون تیروئید می‌تواند بر چرخه قاعدگی تأثیر بگذارد.

علل کم‌کاری و پرکاری تیروئید

علل کم‌کاری تیروئید

شایع‌ترین علل کم‌کاری تیروئید عبارتند از:

• بیماری هاشیموتو: شایع‌ترین علت کم‌کاری تیروئید. در این بیماری خودایمنی، سیستم ایمنی به اشتباه به غده تیروئید حمله کرده و توانایی آن را در تولید هورمون کاهش می‌دهد.
• جراحی تیروئید: برداشتن بخشی یا تمام غده تیروئید (مثلاً به دلیل سرطان) می‌تواند باعث کم‌کاری شود.
• درمان با پرتو: درمان برخی سرطان‌ها می‌تواند بر غده تیروئید تأثیر گذاشته و تولید هورمون را کاهش دهد.
• کمبود ید: تیروئید برای تولید هورمون به ید نیاز دارد. کمبود ید در رژیم غذایی می‌تواند باعث کم‌کاری شود، اگرچه در مناطقی که نمک یددار استفاده می‌شود، این مورد نادر است.
• داروها: برخی داروهای قلبی یا روانپزشکی می‌توانند بر عملکرد تیروئید تأثیر بگذارند.

علل پرکاری تیروئید

شایع‌ترین علل پرکاری تیروئید عبارتند از:

• بیماری گریوز (Graves' disease): شایع‌ترین علت پرکاری تیروئید. در این بیماری خودایمنی، سیستم ایمنی آنتی‌بادی تولید می‌کند که باعث تحریک بیش از حد تیروئید و تولید زیاد هورمون می‌شود.
• ندول‌های تیروئید: توده‌ها یا گره‌های کوچک روی تیروئید می‌توانند هورمون اضافی تولید کنند.
• تیروئیدیت: التهاب غده تیروئید که می‌تواند باعث نشت بیش از حد هورمون به خون شود. این حالت ممکن است پس از عفونت ویروسی یا در نتیجه یک بیماری خودایمنی رخ دهد.
• مصرف بیش از حد ید: در حالی که کمبود ید باعث کم‌کاری می‌شود، مصرف بیش از حد ید (از رژیم غذایی یا برخی داروها) می‌تواند باعث پرکاری شود.

درمان کم‌کاری و پرکاری تیروئید

درمان این دو بیماری کاملاً متفاوت است. در کم‌کاری، هدف جایگزینی هورمون‌های از دست‌رفته است، در حالی که در پرکاری، هدف کاهش تولید هورمون است.

درمان کم‌کاری تیروئید

• درمان جایگزینی هورمون: رایج‌ترین درمان، مصرف روزانه یک قرص حاوی هورمون تیروئید مصنوعی (لووتیروکسین) است که هورمون از دست‌رفته را جایگزین کرده و سطح هورمون را به حالت عادی بازمی‌گرداند.
• آزمایش منظم خون: پس از شروع درمان، انجام آزمایش‌های منظم خون برای اطمینان از دوز مناسب دارو ضروری است و پزشک در صورت نیاز دوز را تنظیم می‌کند.

درمان پرکاری تیروئید

• داروهای ضدتیروئید: این قرص‌ها به کند کردن فعالیت تیروئید و کاهش تولید هورمون کمک می‌کنند. متی‌مازول و پروپیل‌تیواوراسیل از جمله این داروها هستند.
• درمان با ید رادیواکتیو: این درمان از نوع خاصی از ید استفاده می‌کند که سلول‌های تیروئید را تخریب کرده و تولید بیش از حد هورمون را متوقف می‌کند. ید رادیواکتیو به صورت کپسول خورده می‌شود و فقط بر غده تیروئید تأثیر می‌گذارد.
• بتا بلاکرها: این داروها مشکل تیروئید را برطرف نمی‌کنند، اما به کنترل علائمی مانند تپش قلب و لرزش کمک می‌کنند و اغلب همراه با سایر درمان‌ها استفاده می‌شوند.
• جراحی تیروئید: در مواردی که درمان‌های دیگر مؤثر نبوده، ندول‌های بزرگ وجود دارند یا تیروئید بسیار پرکار است، ممکن است بخشی یا تمام غده تیروئید برداشته شود. پس از جراحی، ممکن است نیاز به مصرف هورمون‌های جایگزین باشد.

چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟

اگر هر یک از علائم مرتبط با تیروئید را تجربه می‌کنید یا احساس می‌کنید حال عمومی شما خوب نیست، به پزشک مراجعه کنید. همچنین مهم است که هرگونه سابقه خانوادگی بیماری‌های تیروئید را با پزشک خود در میان بگذارید، زیرا این موضوع خطر ابتلا را افزایش می‌دهد. پزشک با انجام آزمایش‌های خون، تشخیص دقیق را ارائه خواهد داد.