درمان افسردگی با انجام کارهای خیرخواهانه و تاثیر آن بر سلامت روان

درمان افسردگی با کارهای خیرخواهانه یکی از راهکارهای موثر و طبیعی برای بهبود سلامت روان و افزایش شادی در زندگی است. زندگی انسان‌ها همواره بر پایه جستجو برای پاداش و لذت شکل گرفته است، اما نوع این پاداش‌ها می‌تواند تأثیرات متفاوتی بر روح و روان ما داشته باشد. در حالی که بسیاری از افراد به دنبال لذت‌های مادی و آنی هستند، تحقیقات جدید روانشناسی نشان می‌دهد که انجام کارهای نیکو و کمک به دیگران، نوعی لذت معنوی و پایدار ایجاد می‌کند که می‌تواند به عنوان یک درمان مکمل برای افسردگی عمل کند.

این رویکرد نه تنها به کاهش علائم افسردگی کمک می‌کند، بلکه با ایجاد حس معنا و هدف در زندگی، به پایداری شادی در درازمدت منجر می‌شود. ارسطو، فیلسوف بزرگ یونانی، سال‌ها پیش دو نوع لذت را معرفی کرد: لذت‌های مادی و خودخواهانه (Hedonia) و لذت‌های معنوی و فداکارانه (Eudaimonia). امروزه علم عصب‌شناسی نیز ثابت کرده است که فعالیت در مراکز پاداش مغز هنگام کمک به دیگران، تأثیرات عمیق‌تری بر سلامت روان دارد. در ادامه به بررسی دقیق‌تر این موضوع و شواهد علمی آن می‌پردازیم.

تفاوت لذت مادی و لذت معنوی در سلامت روان

بسیاری از افراد تصور می‌کنند که خوشبختی در گرو دستیابی به پول، تفریحات لوکس و لذت‌های حسی است. این نوع لذت‌ها که ارسطو آن‌ها را Hedonia می‌نامد، اگرچه در لحظه نشاط ایجاد می‌کنند، اما اثرات آن‌ها کوتاه‌مدت و زودگذر است. در مقابل، لذت معنوی یا Eudaimonia از طریق انجام کارهای سودمند برای دیگران و کمک به جامعه به دست می‌آید. تحقیقات نشان داده‌اند که شادی بدون مفهوم و معنی، نوعی زندگی خودخواهانه و سطحی را تعریف می‌کند که در آن نیازها به سادگی برآورده می‌شوند اما رضایت عمیق وجود ندارد.

شادی حسی در یک لحظه احساس می‌شود و مانند تمام احساسات دیگر در نهایت از بین می‌رود، اما مفهوم شادی ماندگار است و گذشته را به حال و آینده متصل می‌کند. برخی افراد به طور طبیعی به دنبال لذت‌های مادی و فانی هستند، در حالی که برخی دیگر تمام وقت خود را صرف کمک به دیگران می‌کنند، زیرا به نظرشان کار خوبی است. این تفاوت در انتخاب، تأثیر مستقیمی بر سطح سلامت روان و میزان افسردگی در طول زمان دارد.

واکنش مغز به کارهای خیرخواهانه و کاهش افسردگی

در طول سال‌ها دانشمندان کشف کردند که می‌توانند میزان لذتی که فرد از هر چیزی به دست می‌آورد را با گرفتن MRI مغزی از سطوح فعال در هسته درونی مغز اندازه بگیرند. این قسمت مغز مرکز پاداش‌دهی است و در نوجوانان به همه نوع پاداش پاسخ می‌دهد. زیرا مغز نوجوانان نسبت به شادی کم نیز بسیار حساس است و در اواخر نوجوانی که این حساسیت کم می‌شود، افسردگی برای بسیاری از مردم به حداکثر می‌رسد.

در یک تحقیق جدید، دانشمندان تصمیم گرفتند که کشف کنند چطور مغز حساس نوجوانان به لذت‌های مادی مانند بازی‌های ویدیویی و مواد مخدر عکس‌العمل نشان می‌دهد، در مقایسه با آنهایی که طرفدار فعالیت‌های اجتماعی مانند کمک به افراد نیازمند، قدردانی و تلاش برای اهداف طولانی‌مدت بودند. آیا نوجوانانی که از انجام کارهای داوطلبانه خوشحال و با نشاط می‌شدند، در درازمدت خوشحال‌تر از آنهایی بودند که فقط برای هیجان یک ماشین دزدی بزرگ زندگی می‌کردند؟

نتایج تحقیقات علمی بر روی نوجوانان

در تحقیقی که در مجموعه مقالات آکادمی علوم منتشر شد، دانشمندان یک گروه ۳۹ نفره از نوجوانان را در طول یک دوره یک‌ساله زیر نظر گرفتند تا متوجه شوند که آیا شیوه‌ای که مغز آن‌ها به لذت‌های نوع اول و دوم عکس‌العمل نشان می‌دهد، ارتباطی با میزان افسردگی که آن‌ها در گذر زمان احساس می‌کنند دارد یا نه. اول از افراد در حالی که تصمیم می‌گرفتند که آیا پول را برای خودشان نگه دارند (پاداش نوع اول) یا به خانواده‌شان هدیه دهند (پاداش نوع دوم) MRI گرفته شد.

همچنین یک بازی را انجام دادند تا مشخص شود که آیا برای امکان پاداش مالی بیشتر ریسک می‌کنند؟ سپس این افراد در طول اسکن اولیه یک پرسشنامه درباره نشانه‌های افسردگی پر کردند و سال بعد هم این کار را تکرار کردند. علائم افسردگی در بین نوجوانانی که تصمیمات خیرخواهانه گرفتند، کاهش یافت. معلوم شد که نوجوانانی که بیشترین پاسخ مغزی را به بخشش و تصمیم‌گیری مالی کمک به خانواده دادند، بیشترین کاهش در علائم افسردگی را در طول زمان داشتند.

سوالات متداول

نتیجه‌گیری نهایی

محققان می‌گویند: یافته‌های ما نشان می‌دهد که سلامت روانی شاید به توجه بیشتر به خانواده، اخلاق و فرهنگ مربوط باشد، نه لذت‌های خودخواهانه و آنی. مهم است توجه داشته باشید که این موضوع لزوماً به این معنی نیست که والدین می‌توانند نوجوانانشان را با اجبار به اینکه از طریق کارهای داوطلبانه به دنبال خوشحالی باشند، در برابر افسردگی واکسینه کنند. اما نوجوانانی که در حال حاضر این نوع از کارها را به خاطر تقویت روحیه‌شان انجام می‌دهند، به احتمال زیاد این روحیه قوی را با خود خواهند داشت. درمان افسردگی با کارهای خیرخواهانه یک راهکار ساده، کم‌هزینه و بسیار موثر است که می‌تواند کیفیت زندگی را به طور چشمگیری بهبود بخشد.