بیوگرافی فتحعلی روشن؛ صدابردار پیشکسوت و نویسنده صدا و صدابرداری
فتحعلی روشن صدابردار پیشکسوت سینما، رادیو و تلویزیون و نویسنده کتاب «صدا و صدابرداری» بود. او از سال ۱۳۴۱ در صدابرداری رادیو و تلویزیون فعالیت داشت و مدیریت استودیو موسیقی پژواک را هم بر عهده گرفت. خانه سینما اعلام کرد که روشن صبح پنجشنبه ۲۱ آبان ۱۴۰۵ پس از دوره‌ای بیماری درگذشت. در این مطلب پرشین‌وی، سوابق کاری، کتاب‌ها و جزئیات اعلام‌شده درباره مراسم او را مرور می‌کنیم.
فتحعلی روشن کیست و از چه سالی صدابرداری را شروع کرد؟
در اطلاعیه خانه سینما از روشن به‌عنوان یکی از صدابرداران نسل نخست رادیو و تلویزیون یاد شده و سال ۱۳۴۱ به‌عنوان آغاز فعالیتش در این حوزه آمده است. در معرفی کتاب «صدا و صدابرداری» هم از سابقه او به‌عنوان صدابردار و معاون گروه صدا یاد شده است. بخش دیگری از کارنامه‌اش به مدیریت استودیو موسیقی پژواک در حوزه هنری مربوط بود.
برای شناخت کار او، می‌شود به کاری فکر کرد که پشت میکروفن انجام می‌شود. وقتی گوینده‌ای در استودیو متن می‌خواند، فاصله او از میکروفن و شدت صدا روی نتیجه اثر می‌گذارد. صدابردار حواسش هست جمله‌های آرام به‌خوبی شنیده شوند و صداهای بلند هنگام ضبط آسیب نبینند. در رادیو این جزئیات اهمیت زیادی دارند، چون شنونده فقط از راه صدا متوجه لحن و فضای برنامه می‌شود. در تلویزیون و سینما هم شنیدن درست گفت‌وگو به دنبال کردن قصه کمک می‌کند.
در آرشیو پرشین‌وی، زندگی‌نامه شمسی فضل‌اللهی، گوینده رادیو و مسیر حرفه‌ای سرور پاک‌نشان در رادیو هم گوشه‌هایی از تاریخ این رسانه را روایت می‌کنند.
از استودیو موسیقی پژواک تا نوشتن کتاب
مدیریت استودیو موسیقی پژواک یکی از مسئولیت‌های ثبت‌شده روشن است. ضبط موسیقی با ضبط صدای یک گوینده فرق دارد. در یک قطعه موسیقی ممکن است صدای چند ساز و یک خواننده هم‌زمان شنیده شود. جای میکروفن و نسبت بلندی صداها تعیین می‌کند شنونده هر ساز را چقدر واضح بشنود. معرفی کتاب روشن هم نشان می‌دهد او بخشی از توجهش را به شناخت ابزارهایی اختصاص داده بود که در چنین ضبط‌هایی به کار می‌روند.
کتاب «صدا و صدابرداری» درباره چیست؟
«صدا و صدابرداری» اثر فتحعلی روشن را انتشارات سوره مهر منتشر کرده است. در شناسنامه نسخه‌ای که طاقچه معرفی کرده، سال انتشار نسخه چاپی ۱۳۸۲ و تعداد صفحه‌ها ۱۰۴ ثبت شده است. عنوان فرعی کتاب به شیوه استفاده از تجهیزات الکترواستاتیک اشاره دارد. در معرفی کتاب، موضوع‌هایی مثل شناخت صوت، میکروفن، تقویت‌کننده و دستگاه‌های تنظیم و ترکیب صدا هم دیده می‌شوند.
یک نمونه ساده از کاربرد این ابزارها، ضبط گفت‌وگو با دو میکروفن است. ممکن است صدای یکی از دو نفر خیلی آرام‌تر باشد. میکسر کمک می‌کند سطح صدای هر میکروفن جداگانه تنظیم شود تا شنونده مجبور نباشد مدام صدا را کم و زیاد کند. پرداختن کتاب به چنین ابزارهایی نشان می‌دهد موضوع آن به کار عملی در استودیو نزدیک است.
راهنمای نرم‌افزار Sonar
در فهرست کتاب‌شناسی، عنوان «راهنمای کامل کار با نرم‌افزارهای Sonar» نیز به نام فتحعلی روشن ثبت شده و نشر رابعه به‌عنوان ناشر آن آمده است. سونار برای کار با صدا و موسیقی روی رایانه به کار می‌رود. یک نمونه از کاربرد نرم‌افزارهای این حوزه، قرار دادن صدای گوینده و موسیقی در مسیرهای جداست تا بتوان بلندی و زمان شروع هر کدام را جداگانه تنظیم کرد.
تفاوت صدابرداری با دوبله و صداگذاری چیست؟
صدابردار صدای اجرا را ضبط می‌کند. دوبلور صدای یک شخصیت را اجرا می‌کند و صداگذار در مرحله تدوین، صداهای لازم را در کنار تصویر می‌چیند. در یک سکانس ساده، صدابردار می‌تواند گفت‌وگوی بازیگران را هنگام فیلم‌برداری بگیرد و صداگذار بعداً صدای قدم‌ها یا محیط را به صحنه اضافه کند. اگر اثری دوبله شود، صدای دوبلور هم باید جداگانه در استودیو ضبط شود. عنوان حرفه‌ای روشن در اطلاعیه خانه سینما صدابردار است.
برای آشنایی با بخش دیگری از کار استودیو، می‌توانید بیوگرافی محمد یاراحمدی و فعالیت او در دوبله، کارنامه دوبله حسین عرفانی و زندگی‌نامه محمد عبادی، دوبلور پیشکسوت را بخوانید.
علت درگذشت و زمان تشییع فتحعلی روشن
خانه سینما خبر درگذشت فتحعلی روشن در صبح ۲۱ آبان ۱۴۰۵ را اعلام کرد. در اطلاعیه آمده که او مدتی بیمار بود. نوع بیماری در اطلاعیه ذکر نشده است. بر اساس برنامه اعلام‌شده، مراسم تشییع پیکر او برای یکشنبه ۲۴ آبان ۱۴۰۵ در قطعه هنرمندان بهشت زهرا در نظر گرفته شده است.
منابع روابط عمومی خانه سینما به نقل از مهر و تسنیم، بانی فیلم، همشهری آنلاین، طاقچه، مهدرو.
