۸ کاردستی اشکال هندسی کلاس اول؛ دایره، مربع و مثلث با عکس

این مجموعه برای دانشآموز کلاس اول، تکلیف ریاضی، فعالیت کارگاهی مدرسه و تمرین در خانه مناسب است. بیشتر کارها با وسایل ساده آماده میشوند و کودک میتواند برشهای کمخطر، چسباندن قطعات و نامگذاری شکلها را خودش انجام دهد. برای دسترسی به مطالب آموزشی بیشتر، بخش مدرسه و فعالیتهای پایه اول را نیز ببینید.
کاردستی شکلهای هندسی کلاس اول چه چیزی یاد میدهد؟
هدف فقط این نیست که کودک نام شکلها را حفظ کند. وقتی ضلعهای مربع را با چوب بستنی میسازد یا انگشتش را دور دایره حرکت میدهد، تفاوت شکلها را با چشم و دست درک میکند. از او بخواهید هر بار یک ویژگی را بگوید: «مثلث سه گوشه دارد»، «مربع چهار ضلع هماندازه دارد» و «دایره گوشه ندارد». همین چند جمله کوتاه برای این فعالیت کافی است.
| شکل هندسی | نشانه ساده برای کودک | نمونه در کاردستیها |
|---|---|---|
| دایره | بدون گوشه، لبه گرد | چرخ قطار، خورشید و دکمه ربات |
| مربع | چهار ضلع برابر و چهار گوشه | سر ربات، پنجره و قطعه جورچین |
| مثلث | سه ضلع و سه گوشه | سقف خانه، کفش ربات و قطعه جورچین |
اگر کودکی بدنه مستطیلی خانه را «مربع» نامید، لازم نیست تمرین را قطع کنید. یک مربع جدا کنارش بگذارید و با هم چهار ضلع هر شکل را مقایسه کنید. در فعالیتهای حل مسئله با رسم شکل کلاس اول نیز مشاهده و کشیدن شکل به یادگیری کمک میکند.
وسایل لازم برای ۸ کاردستی دایره، مربع و مثلث
مقوای رنگی در رنگهای اصلی، کاغذ سفید، کارتن تمیز، چوب بستنی، قیچی دانشآموزی، مداد، خطکش، چسب ماتیکی، فوم و چند چشم عروسکی از وسایل مناسباند. برای مدل لمسی میتوانید از توپک نمدی درشت استفاده کنید؛ برای جورچین به کارتن ضخیم نیاز دارید و برش حفرهها را باید بزرگسال انجام دهد. هیچکدام از هشت مدل به خرید یک بسته گرانقیمت کاردستی نیاز ندارند.
ایمنی: قیچی نوکگرد و چسب مناسب کودک انتخاب کنید. برش مقوای ضخیم یا کار با کاتر و چسب حرارتی فقط با نظارت بزرگسال انجام شود. اگر کودک عادت دارد اشیای ریز را در دهان بگذارد، بهجای مهره و چشم کوچک از قطعات کاغذی بزرگ استفاده کنید.
۸ مدل کاردستی اشکال هندسی با عکس و روش درست کردن
۱. کاردستی خانه مقوایی با سقف مثلثی و پنجره دایرهای
وسایل لازم: کارتن تمیز، مقوای آبی و قرمز، کاغذ زرد، خطکش، مداد، قیچی دانشآموزی و چسب ماتیکی.
مراحل ساخت:
- روی کارتن یک بدنه چهارگوش رسم کنید. برای ساخت خانه ایستاده، چهار طرف بدنه را از قبل اندازه بگیرید و لبههای اتصال را با کمک بزرگسال تا بزنید. میتوانید بدنه را مثل یک جعبه بدون در بسازید.
- مقوای آبی را روی سطح جلویی بچسبانید؛ سپس یک مثلث قرمز بزرگ را بهعنوان سقف ببرید. قبل از نصب سقف، سه گوشه آن را با انگشت دنبال کنید.
- یک دایره زرد برای پنجره آماده کنید. به کودک نشان دهید که این شکل مانند مربع و مثلث گوشه ندارد و میتواند بدون تغییر جهت روی زمین بغلتد.
- سقف را به بدنه وصل کنید، پنجره را روی خانه بچسبانید و در پایین کار چمن و گلهای کاغذی اضافه کنید. خانه را روی میز قرار دهید تا ایستادن آن را امتحان کنید.
- از کودک بپرسید «کدام قسمت مثلث است؟ پنجره چه شکلی است؟» سپس از او بخواهید با سه تکه کاغذ همان شکلها را دوباره بسازد.
بازی و تمرین بعد از ساخت: کودک یک خانه دوم تصور کند که پنجرهاش مربع باشد؛ بپرسید در هر خانه چند گوشه دیده میشود.

۲. کاردستی سه آدمک ایستاده دایره، مربع و مثلث با صورت خندان
وسایل لازم: فوم یا مقوای زرد، آبی و قرمز، چشم عروسکی درشت، کاغذ صورتی، ماژیک و چسب.
مراحل ساخت:
- یک دایره زرد، یک مربع آبی و یک مثلث قرمز در اندازه نزدیک به هم روی کاغذ رنگی رسم و برش کنید.
- دو چشم و یک دهان خندان روی هر شکل بچسبانید. جای چشم و دهان نباید مرز اصلی شکل را بپوشاند؛ از دور هم باید دایره، مربع و مثلث تشخیص داده شوند.
- از هر رنگ دو نوار باریک برای پا بسازید. پایین نوارها را تا بزنید تا به شکل پایه کوچک روی میز بایستند.
- پاها را پشت هر شکل بچسبانید و در صورت نیاز یک پایه مثلثی مقوایی پنهان پشت هر آدمک قرار دهید.
- سه آدمک را کنار هم بگذارید و بازی «من کیام؟» اجرا کنید: «من سه گوشه دارم»، «چهار ضلع برابر دارم» یا «گوشه ندارم».
بازی و تمرین بعد از ساخت: کودک با چشم بسته فقط گوشههای شکل را لمس کند و حدس بزند کدام آدمک را در دست دارد.

۳. کاردستی جورچین جایگذاری اشکال با سه حفره مقوایی
وسایل لازم: مقوای ضخیم، کاغذ زرد، فوم قرمز و آبی و سبز، خطکش، مداد، چسب و قیچی یا کاتر با کمک بزرگسال.
مراحل ساخت:
- یک تخته مقوایی نسبتاً محکم به اندازه تقریبی ۳۰ در ۲۰ سانتیمتر ببرید و سطح روی آن را با کاغذ زرد بپوشانید.
- یک دایره، یک مربع و یک مثلث با اندازه مناسب روی تخته رسم کنید. بهتر است هر حفره حدود شش تا هشت سانتیمتر عرض داشته باشد.
- بزرگسال درون سه شکل را با کاتر جدا کند و از پشت لبهها را تمیز و محکم کند. برای قطعات قابل گذاشتن در حفرهها از مقوای رنگی کمی کوچکتر استفاده کنید.
- سه قطعه جداشونده با رنگهای مشخص بسازید: دایره قرمز، مربع آبی و مثلث سبز. آنها را جلوی تخته قرار دهید.
- از دانشآموز بخواهید هر قطعه را در حفره مشابه جا بگذارد و توضیح دهد چرا مثلث در حفره مربع قرار نمیگیرد.
بازی و تمرین بعد از ساخت: جای قطعات را مخلوط کنید و از کودک بخواهید بدون توجه به رنگ، شکل مناسب هر حفره را پیدا کند.

۴. کاردستی تابلوی منظره با خانه، درخت و خورشید هندسی
وسایل لازم: مقوای آبی بزرگ، کاغذ زرد و قرمز و سبز، چند چوب بستنی، چسب و قیچی.
مراحل ساخت:
- یک ورق مقوای آبی را بهعنوان آسمان انتخاب کنید. برای منظره، جای خانه در وسط، درخت در یک سمت و خورشید در گوشه بالا را مشخص کنید.
- با یک چهارگوش زرد و مثلث قرمز، خانه کاغذی بسازید. دقت کنید بدنه خانه ممکن است مستطیل باشد؛ برای تمرین مربع، پنجرهها را چهار ضلع برابر ببرید.
- دایره زردی برای خورشید و یک دایره سبز برای تاج درخت برش دهید. برای تنه درخت و نردهها از شکلهای کشیده استفاده کنید.
- قطعات را روی زمینه بچینید و پس از مقایسه اندازه و محل آنها بچسبانید. از چند چوب بستنی یک نرده کوچک کنار خانه بسازید.
- در پایان از کودک بخواهید همه دایرهها، مثلثها و مربعهای موجود در تابلوی خودش را پیدا کند و با صدای بلند نام ببرد.
بازی و تمرین بعد از ساخت: یک خورشید دیگر با شکل دایره و یک پنجره دوم با مربع بسازید؛ درباره تفاوت اندازه و نوع شکل صحبت کنید.

۵. کاردستی تابلوی لمسی سه شکل با چوب بستنی و توپک
وسایل لازم: یک صفحه فوم یا نمد، چوب بستنی کوتاه، توپک نمدی درشت، نوار فومی و چسب مناسب کودک.
مراحل ساخت:
- روی صفحه نمدی سه جای مشخص برای دایره، مربع و مثلث در نظر بگیرید و از کودک بخواهید قبل از ساخت، شکلها را با انگشت روی هوا بکشد.
- یک دایره قرمز بسازید و توپکهای زرد درشت را دور آن بچسبانید تا لبه گرد آن بهخوبی لمس شود.
- برای مربع از چهار چوب بستنی هماندازه استفاده کنید. گوشهها را با دقت روی هم قرار دهید و هر چهار ضلع را بهنوبت بشمارید.
- برای مثلث، سه نوار فوم یا سه چوب مناسب را به هم متصل کنید. شکل را طوری بسازید که سه رأس آشکار داشته باشد.
- هر سه شکل را در یک قاب کنار هم بگذارید. تمرین نهایی این است که کودک با نوک انگشت دور هر شکل حرکت کند و گوشهها را بشمارد.
بازی و تمرین بعد از ساخت: به کودک یک چوب بستنی اضافه بدهید و بپرسید آیا با چهار چوب برابر میتوان مثلث ساخت یا به شکل دیگری میرسیم.

۶. کاردستی عروسکهای چوب بستنی دایره، مربع و مثلث
وسایل لازم: چوب بستنی پهن، فوم رنگی، چشم عروسکی، چسب، برچسب و مداد.
مراحل ساخت:
- سه شکل بزرگ جداگانه از فوم بسازید؛ دایره زرد، مربع بنفش و مثلث صورتی. اندازهها را طوری بگیرید که روی چوب بستنی تعادل داشته باشند.
- روی هر شکل صورت خندان بسازید و یک مستطیل کوچک یا کارت رنگی برای تزئین اضافه کنید، اما مرز شکل اصلی را واضح نگه دارید.
- یک چوب بستنی را از پشت هر شکل با چسب محکم وصل کنید. اگر از چسب حرارتی استفاده میشود فقط بزرگسال آن را به کار ببرد.
- با نوارهای کوچک مقوا یک پایه کوتاه برای هر عروسک درست کنید یا چوبها را در یک قطعه فوم ضخیم فرو ببرید تا بایستند.
- نمایش کوتاه اجرا کنید: عروسک مربع خودش را با چهار ضلع برابر معرفی کند؛ مثلث از سه گوشه بگوید و دایره از نداشتن گوشه.
بازی و تمرین بعد از ساخت: در پایان نمایش، جای عروسکها را عوض کنید تا کودک بر اساس شکل جواب دهد، نه ترتیب ایستادن آنها.

۷. کاردستی قطار هندسی با چرخ دایرهای و واگنهای مربعی
وسایل لازم: جعبههای کوچک یا مقوای رنگی، درِ بطری یا دایره کاغذی، چسب، نخ کوتاه و قیچی.
مراحل ساخت:
- یک بدنه کوچک برای لوکوموتیو بسازید؛ از مقوای بنفش یا آبی استفاده کنید و برای جلوی آن دایره زرد قرار دهید.
- سه جعبه چهارگوش کوچک بهعنوان واگن بسازید. جلوی یکی مربع، روی واگن دوم مثلث و روی واگن سوم یک مربع رنگ دیگر بچسبانید.
- دایرههای سیاه هماندازه را بهعنوان چرخ برش دهید و در دو طرف هر واگن بچسبانید. برای ساخت ظاهری نیازی نیست چرخ واقعاً بچرخد.
- واگنها را با حلقههای نخ کوتاه یا نوار باریک مقوا به هم وصل کنید و قطار را روی میز بچینید.
- از دانشآموز بخواهید چرخها را بشمارد، شکل پنجرهها را نام ببرد و توضیح دهد سقف مثلثی یک واگن با پنجره مربعی چه تفاوتی دارد.
بازی و تمرین بعد از ساخت: اگر به قطار یک واگن اضافه شود، از کودک بخواهید برای آن یک مربع و دو چرخ دایرهای جدا کند.

۸. کاردستی ربات هندسی با سر مربع و کفش مثلثی
وسایل لازم: مقوای آبی و زرد و قرمز، کاغذ سفید، چشم عروسکی، چسب و خطکش.
مراحل ساخت:
- برای سر ربات یک مربع آبی رسم کنید. چهار ضلع را با خطکش یک اندازه بگیرید تا شکل سر به مربع نزدیک باشد.
- بدنه را با یک چهارگوش زرد بسازید و روی آن دو دکمه دایرهای به رنگهای آبی و قرمز بچسبانید.
- دو دست باریک از مقوا ببرید و دو پا به آن وصل کنید. برای کفشهای ربات از دو مثلث قرمز یکسان استفاده کنید.
- قطعات را روی یک پایه مقوایی یا صفحه سفید به هم بچسبانید؛ صورت خندان و دو چشم را در مرکز سر قرار دهید.
- در آخر از کودک بخواهید اجزای ربات را بر اساس نوع شکل دستهبندی کند: مربع سر، دایره دکمه و مثلث کفش.
بازی و تمرین بعد از ساخت: دکمههای دایرهای ربات را با مربع جایگزین کنید و از کودک بخواهید بگوید چه چیزی تغییر کرده است.

برای تکلیف کاردستی اشکال هندسی کلاس اول کدام مدل بهتر است؟
| مدل | سختی ساخت | مهارت اصلی |
|---|---|---|
| خانه مقوایی | متوسط | ساخت جسم و یافتن شکل در اجزا |
| آدمکهای هندسی | آسان | شناخت شکل مستقل |
| جورچین سهشکلی | متوسط با کمک بزرگسال | مقایسه شکل و جایگذاری |
| تابلوی منظره | آسان | ترکیب چند شکل ساده |
| تابلوی لمسی | متوسط | لمس لبه و گوشه |
| عروسک چوببستنی | آسان | نامگذاری و توصیف |
| قطار هندسی | متوسط | تشخیص شکل در وسیله نقلیه |
| ربات مقوایی | آسان تا متوسط | ساخت تصویر از قطعات هندسی |
اگر زمان کمی دارید، سه آدمک یا تابلوی منظره را انتخاب کنید. برای نمایشگاه مدرسه، خانه ایستاده و قطار چشمگیرترند. برای فعالیت آموزشی در خود کلاس، جورچین و تابلوی لمسی کارآمدترند؛ زیرا میتوان آنها را چند بار بدون تخریب کاردستی استفاده کرد. برای گسترش تمرین شکلها در قالب نظم و ترتیب، مطلب الگویابی ریاضی اول دبستان نیز مرتبط است.
چطور گوشه و ضلع مربع و مثلث را با کاردستی یاد بدهیم؟
چهار چوب بستنی هماندازه روی میز بگذارید و از کودک بخواهید سر آنها را به هم وصل کند. شکل ساختهشده یک مربع است، به شرطی که گوشهها راست و ضلعها هماندازه باشند. حالا سه چوب بستنی را به هم وصل کنید تا یک مثلث بسازید. با انگشت از یک گوشه شروع کنید و هر بار که به گوشه بعدی رسیدید یک عدد بگویید؛ مثلث سه گوشه و مربع چهار گوشه دارد.
برای دایره از یک نوار کاغذی خمشده یا دایره مقوایی استفاده کنید؛ در مسیر دور آن گوشهای وجود ندارد. لازم نیست در همین مرحله واژههای دشوار هندسی را وارد کنید. کافی است کودک بتواند شکل را ببیند، نام ببرد، گوشهها را بشمارد و از اطراف خود مثال بیاورد.
اشتباههای رایج در ساخت کاردستی هندسی کلاس اول
اشتباه اول این است که مربع را مثل مستطیل با دو ضلع بلند و دو ضلع کوتاه بسازیم، بعد آن را به کودک «مربع» معرفی کنیم. برای تشخیص مربع، طول هر چهار ضلع را یکسان بگیرید. اشتباه دوم این است که تزئینات زیادی روی شکل بچسبانیم و لبهها مخفی شوند؛ بهتر است شکل اصلی درشت و روشن باقی بماند.
اشتباه سوم این است که کاردستی به شکل نقاشی کامل و از پیشساخته تحویل کودک داده شود. بهتر است بخشی از کار را خودش بسازد، حتی اگر برشها خیلی مرتب نباشند. اشتباه چهارم هم پرسیدن سؤالهای طولانی و سخت است. سه پرسش کوتاه «چه شکلی است؟»، «چند گوشه دارد؟» و «کجا شبیه آن را دیدهای؟» نتیجه بهتری میدهد. برای ایدههای بیشتر در ساخت وسایل دستساز، آموزشهای کاردستی پرشینوی را هم ببینید.
سه بازی کوتاه پس از ساخت کاردستی شکلهای هندسی
بازی شکلها در کلاس: از دانشآموز بخواهید یک وسیله با بخش گرد پیدا کند؛ مثلاً ساعت دیواری. سپس یک پنجره چهارگوش یا تابلوی مربعی و یک تصویر دارای سقف مثلثی پیدا کند. اگر وسیله دقیقاً مربعی نیست، تفاوت آن با مربع را بیان کنید.
بازی کیسه شگفتی: سه قطعه مقوایی بزرگ را داخل کیسه بگذارید. کودک بدون دیدن آنها یکی را لمس کند و بگوید آیا گوشه دارد یا نه؛ بعد شکل را بیرون بیاورد و پاسخ خودش را بررسی کند.
بازی ساخت یک تصویر تازه: دو مثلث، دو مربع و سه دایره بدهید. از کودک بخواهید تنها با همین قطعات یک تصویر بسازد و برای آن اسم انتخاب کند. تأکید روی تعداد و نوع شکلها باشد، نه زیبایی یا شباهت کامل تصویر به واقعیت.
پرسشهای متداول درباره کاردستی دایره مربع مثلث
برای دانشآموز کلاس اول سادهترین کاردستی اشکال هندسی چیست؟
آدمکهای دایره، مربع و مثلث یا تابلوی منظره کاغذی معمولاً سادهترند؛ چون بیشتر به برش شکلهای بزرگ و چسباندن آنها نیاز دارند و ساخت قطعات متحرک ندارند.
آیا کاردستی اشکال هندسی را فقط با کاغذ رنگی میتوان ساخت؟
بله. اگر مقوای ضخیم یا فوم ندارید، چند لایه کاغذ رنگی را روی هم بچسبانید تا قطعات مقاومتر شوند. برای مدلهای ایستاده، پشت کار یک پایه مقوایی بگذارید.
چطور دایره را به کودک کلاس اول توضیح دهیم؟
یک دایره کاغذی را روی میز بگذارید و از کودک بخواهید با انگشت دور آن حرکت کند. سپس آن را با مربع مقایسه کند و ببیند دایره هیچ گوشهای ندارد.
تفاوت مربع و مثلث را چگونه در کاردستی نشان بدهیم؟
سه چوب بستنی برای مثلث و چهار چوب بستنی برابر برای مربع بگذارید. کودک با شمارش ضلعها و گوشهها تفاوت را بهتر متوجه میشود.
چطور یک کاردستی هندسی مناسب نمایشگاه مدرسه درست کنیم؟
خانه، قطار یا ربات مقوایی را روی یک پایه محکم نصب کنید و برچسبهای کوچک دایره، مربع و مثلث را کنار قسمتهای مربوط بگذارید. بهتر است کاردستی بهراحتی حمل شود و لبههای تیز نداشته باشد.
جمعبندی
با این هشت مدل، کودک شکلهای هندسی را در وسایل واقعیتر میبیند و خودش با ترکیب دایره، مربع و مثلث یک کاردستی میسازد. پیشنهاد میشود ابتدا مدل ساده را انتخاب کنید، سپس با جورچین یا تابلو لمسی تمرین تشخیص گوشهها را ادامه دهید. در پایان فقط چند سؤال کوتاه درباره شکل هر قسمت بپرسید تا یادگیری همراه با بازی تثبیت شود.
منبع : کتاب ریاضی اول دبستان، راهنمای تدریس ریاضی اول دبستان، محتوای آموزشی تألیفی











