۷ کاردستی چرخ گردان نشانهها برای کلاس اول با عکس و آموزش

این کاردستیها برای دانشآموزان پایه اول، معلمانی که وسیله کمکآموزشی میخواهند و خانوادههایی که تمرین نشانهها را به بازی تبدیل میکنند مناسباند. اگر کودک تازه الفبا را شروع کرده است، پیش از ساخت چرخ، مطلب یادگیری الفبا کلاس اول را هم ببینید و فقط نشانههایی را روی گردونه بگذارید که قبلاً در کلاس آموزش داده شدهاند.
بهترین مدل کاردستی چرخ گردان نشانهها برای کلاس اول کدام است؟
برای شروع، گردونه ششقسمتی با فلش متحرک انتخاب سادهتری است؛ فقط یک صفحه دایرهای و پونز دوشاخه میخواهد. اگر کودک میتواند تصویر و صدا را به هم ربط دهد، گردونه پنجرهای یا گردونه تصویر و صدای آغاز واژهها جذابتر است. برای نمایشگاه مدرسه و بازی گروهی هم چرخ و فلک ایستاده ظاهر منظمتری دارد. مدل هجاسازی را بگذارید برای زمانی که دانشآموز نشانههای لازم را خوانده باشد.
وسایل لازم برای درست کردن گردونه حروف فارسی با مقوا
مقوای ضخیم، کاغذ رنگی، قیچی مخصوص کودک، مداد، خطکش، نقاله، چسب ماتیکی، کارتهای سفید کوچک و پونز دوشاخه مهمترین وسایل هستند. برای یک کاردستی ماندگار میتوانید از کارتن تمیز زیر صفحه استفاده کنید. اگر گردونه قرار است روی میز بایستد، دو پایه مثلثی مقوایی نیز لازم دارید. اندازه دایرهها را بسته به سن کودک بین ۱۸ تا ۲۵ سانتیمتر انتخاب کنید؛ نوشتهها باید از فاصله نزدیک بهراحتی خوانده شوند.
ایمنی: سوراخکاری مرکز دایره، نصب پونز یا برش پنجره داخل مقوا را بزرگسال انجام دهد. دو سر پونز را پشت صفحه کامل باز کنید و با یک لایه مقوا بپوشانید تا نوک آن به دست کودک نخورد. از قطعات ریز برای کودکانی که وسایل را در دهان میگذارند استفاده نکنید و پس از تمام شدن بازی، پونزها را بررسی کنید.
آموزش ساخت ۷ مدل کاردستی چرخ گردان نشانهها با عکس
۱. کاردستی چرخ گردان ششقسمتی نشانهها با فلش متحرک
وسایل لازم: دو دایره مقوایی، کاغذ رنگی در شش رنگ، پونز دوشاخه، قیچی کودک، مداد و خطکش.
مراحل درست کردن:
- دایرهای به قطر حدود ۲۴ سانتیمتر روی مقوای ضخیم بکشید و ببرید. برای زیبایی یک حلقه بنفش کمی بزرگتر هم زیر آن بچسبانید تا لبه کار استحکام داشته باشد.
- با خطکش و نقاله دایره را به شش قسمت مساوی تقسیم کنید؛ هر قسمت ۶۰ درجه است. روی هر قسمت یک تکه کاغذ رنگی هماندازه بچسبانید و اجازه دهید چسب خشک شود.
- شش نشانهای را که کودک تا امروز یاد گرفته، مثلاً «آ، ب، م، س، د، ن»، روی کارتهای کوچک سفید بنویسید؛ برای «آ» حتماً علامت مَدّ و برای «ب» نقطه زیر حرف را واضح بگذارید.
- از کاغذ قرمز فلشی به طول تقریبی ۱۰ سانتیمتر ببرید. در مرکز دایره با کمک بزرگسال یک سوراخ کوچک ایجاد کنید و فلش را با پونز دوشاخه نصب کنید تا آزاد بچرخد.
- چرخ را روی میز قرار دهید. دانشآموز فلش را بچرخاند، نشانه مقابل نوک آن را بلند بخواند و یک واژه آشنا با آن نام ببرد؛ اگر واژه یادش نیامد با کارت تصویری کمکش کنید.
نکته آموزشی: برای جلوگیری از حدس زدن بر پایه رنگ، هر چند نوبت جای کارت حروف را عوض کنید. در شروع، تعداد نشانهها را به سه یا چهار مورد کاهش دهید و پس از تمرین، شش قسمت را کامل کنید.

۲. آموزش ساخت گردونه پنجرهدار برای پیدا کردن حرف و تصویر
وسایل لازم: دو دایره مقوا در اندازه یکسان، کاغذ صورتی و زرد، چهار کارت تصویری کوچک، پونز دوشاخه، قیچی و چسب.
مراحل درست کردن:
- دو دایره با قطر حدود ۲۰ سانتیمتر ببرید؛ دایره زیرین صفحه تصویرها و دایره بالایی پوشش متحرک است. دو دایره باید در مرکز دقیقاً روی یکدیگر قرار بگیرند.
- دایره زیرین را به چهار قسمت تقسیم کنید و در هر قسمت یک تصویر آشنا بچسبانید: آب، بادبادک، ماه و سیب. نام هر تصویر را با خطی خوانا زیر همان تصویر بنویسید.
- روی دایره بالایی، یک پنجره مثلثی یا یک برش کوچک ایجاد کنید تا در هر لحظه فقط یکی از تصویرها دیده شود. از بزرگسال بخواهید برش داخلی را با وسیله مناسب انجام دهد.
- دو دایره را با پونز دوشاخه از مرکز وصل کنید. اگر لایهها به هم میچسبند، یک دایره مقوایی خیلی کوچک بین آنها بگذارید تا چرخش نرمتر شود.
- نشانه آغاز تصویر دیدهشده را روی کارتی جدا نشان دهید. برای مثال «آ» را به «آب» و «س» را به «سیب» وصل کنید و سپس پنجره را بچرخانید.
نکته آموزشی: این بازی برای وقتی مناسب است که دانشآموز با صدای آغاز کلمهها آشنا شده باشد. اگر هنوز همه نشانهها را نخوانده، فقط دو تصویر از درسهای آموختهشده انتخاب کنید.

۳. ساخت گردونه هجاسازی با دو صفحه مقوایی
وسایل لازم: مقوای رنگی، دو دایره با اندازه متفاوت، برگه سفید، ماژیک ضخیم، پونز دوشاخه و قیچی.
مراحل درست کردن:
- یک دایره بزرگ برای نشانههای همخوان و دایره کوچکتری برای نشانه صدادار ببرید. لازم نیست همه حروف الفبا را یکجا بنویسید؛ از حروف آموزشدادهشده شروع کنید.
- دایره بزرگ را به شش قسمت تقسیم کنید و روی آن «ب، م، س، ن، د، ر» را بچسبانید. هر حرف را روی زمینه روشن قرار دهید تا فاصله و نقطهها درست دیده شوند.
- در دایره کوچک حرف «ا» را بنویسید و آن را در مرکز دایره بزرگ نصب کنید. برای شروع یک کارت جدا با نمونه «بـ ا = با» کنار گردونه قرار دهید.
- دانشآموز یکی از حروف بزرگ را با انگشت انتخاب کند و با کمک شما آن را با صدای «ا» ترکیب کند. چند ترکیب ساده مانند «با، ما، سا» را به شکل شفاهی تمرین کنید.
- بعد از هجاسازی، کارت هجا را روی برگه بنویسید و از کودک بخواهید در یک واژه آشنا به دنبال آن بگردد؛ هر ترکیب لزوماً واژه مستقل نیست.
نکته آموزشی: گردونه هجاسازی را تنها پس از آموزش نشانههای مورد استفاده به کار ببرید. در نوشتن هجای «با»، شکل اتصال را مانند کتاب فارسی کنترل کنید؛ جای حروف را صرفاً با کنار هم گذاشتن کارتهای جدا حدس نزنید.

۴. کاردستی گل نشانهها با گلبرگهای چرخان
وسایل لازم: دایره مقوایی، شش بیضی رنگی برای گلبرگ، چسب، پونز دوشاخه و مقوای سبز برای ساقه.
مراحل درست کردن:
- دایرهای کوچک برای مرکز گل و شش گلبرگ بیضی از کاغذ رنگی آماده کنید. اندازه همه گلبرگها را یکسان در نظر بگیرید تا ظاهر کار مرتب بماند.
- روی هر گلبرگ یک نشانه آموختهشده بنویسید؛ از رنگهای تند برای زمینه و از کاغذ سفید برای خود حرف استفاده کنید تا خوانایی کم نشود.
- گلبرگها را دور یک دایره بزرگتر بچسبانید و یک دایره رنگی کوچک دیگر روی مرکز قرار دهید. در صورت تمایل پایه برگدار را زیر آن اضافه کنید.
- با پونز دوشاخه، مجموعه گل را به یک صفحه مقوایی محکم متصل کنید تا بتوانید کل گل را بچرخانید. پونز باید پشت کار پوشانده شود.
- کودک گل را بچرخاند؛ شما یک رنگ را نام ببرید و او نشانه روی همان گلبرگ را بخواند. در نوبت بعد به جای رنگ، صدای نشانه را بگویید تا خودش گلبرگ درست را پیدا کند.
نکته آموزشی: این مدل نسبت به چرخ ششقسمتی سبکتر است و برای کار گروهی کاربرد دارد؛ فقط مراقب باشید خواندن نشانه با رنگ گلبرگ جایگزین نشود.

۵. چرخ تشخیص نشانه با گیره لباس رنگی
وسایل لازم: صفحه مقوایی گرد، شش گیره لباس چوبی، برگههای نشانه، چسب، مداد و ماژیک.
مراحل درست کردن:
- یک صفحه گرد نسبتاً ضخیم ببرید و روی آن شش قسمت رنگی درست کنید. میتوانید از دو دایره روی هم استفاده کنید تا لبه صفحه در اثر باز و بسته شدن گیرهها خراب نشود.
- در هر قسمت یک نشانه فارسی قرار دهید. بهتر است «ب» و «م» و «س» را از ابتدا جدا و در اندازه درشت نشان دهید.
- گیرههای لباس را رنگآمیزی نکنید یا با یک نقطه رنگ کوچک علامت بزنید تا بتوانید آنها را از هر قسمت جدا و دوباره متصل کنید.
- معلم یا والد یکی از نشانهها را میگوید و دانشآموز باید گیره را به بخشی از چرخ که همان نشانه روی آن است وصل کند. گیره نباید روی نوشته را بپوشاند.
- بعد از چند نوبت، جای حروف را عوض کنید و کار را با سرعت آرام تکرار کنید. در پایان از کودک بخواهید به شکل نشانه انتخابی اشاره کند، نه فقط رنگ بخش آن.
نکته آموزشی: چرخ گیرهدار برای هماهنگی چشم و دست مناسب است؛ در پایه اول از گیرههای سبک با فنر نرم استفاده کنید تا باز و بسته کردن برای کودک دشوار نشود.

۶. ماکت چرخ و فلک نشانهها با پایه ایستاده مقوایی
وسایل لازم: کارتن دولایه، مقوای رنگی، پونز دوشاخه یا پیچ پلاستیکی مخصوص کاردستی، خطکش، قیچی و چسب.
مراحل درست کردن:
- دو قطعه کارتن نسبتاً ضخیم را به صورت پایه مثلثی یا ذوزنقهای بسازید. جای دو پایه را با یک نوار افقی به هم وصل کنید تا ماکت روی میز تکان نخورد.
- یک دایره رنگی به قطر حدود ۲۵ سانتیمتر ببرید و به هشت قسمت مساوی تقسیم کنید. در هر بخش یک نشانه خوانا قرار دهید؛ فقط از نشانههای آموختهشده استفاده کنید.
- با کمک بزرگسال در مرکز دایره و قسمت بالای پایه سوراخی ایجاد کنید و محور را به گونهای ببندید که چرخ بدون گیر کردن بچرخد.
- از مقوای قرمز یک نشانگر مثلثی ثابت در بالای پایه بسازید؛ خلاف فلشهای چرخان، این نشانگر باید تکان نخورد و فقط بخش روبهرو را مشخص کند.
- دانشآموز چرخ را بچرخاند و پس از ایستادن، نشانه مقابل نشانگر را بخواند. سپس شکل آن را در هوا بنویسد یا روی کارت خشکشو تمرین کند.
نکته آموزشی: اگر پایه لق است، پیش از اجرای بازی قسمت کف را پهنتر کنید. صفحه نباید با شدت زیادی بچرخد یا در مسیر حرکت به دست کودک برخورد کند.

۷. گردونه تصویر و صدای آغاز واژهها با مقوا
وسایل لازم: مقوای بزرگ آبی، کاغذهای رنگی، چهار تصویر ساده، فلش مقوایی، پونز دوشاخه و چسب ماتیکی.
مراحل درست کردن:
- دایرهای به قطر حدود ۲۲ سانتیمتر بسازید و آن را به چهار خانه تقسیم کنید. هر خانه را با رنگ جداگانه مشخص کنید تا تصویرها روی هم نیفتند.
- در بخشها چهار تصویر آشنا بچسبانید: قطره آب، بادبادک، ماه و سیب. اگر تصویرها خیلی کوچک باشند، کودک ممکن است جزئیات را از دور نبیند.
- کنار هر تصویر یک کارت نشانه مناسب بگذارید: «آ» برای آب، «ب» برای بادبادک، «م» برای ماه و «س» برای سیب. هر واژه را کامل و بدون غلط املایی بنویسید.
- فلش کاغذی را با پونز دوشاخه در مرکز نصب کنید. ابتدا خودتان فلش را به یکی از بخشها ببرید و واژه را بگویید؛ سپس دانشآموز آن را بچرخاند.
- پس از هر چرخش، کودک باید نام تصویر را بلند بگوید و نشانه آغاز آن را پیدا کند. در مرحله دشوارتر، تصویر را با یک کارت بپوشانید و فقط صدای آغاز واژه را بپرسید.
نکته آموزشی: بهتر است نخست «تصویر → واژه → نشانه آغاز» را تمرین کنید؛ خواندن کامل واژههای جدید را به کودک تحمیل نکنید. برای تمرین بیشتر، بعد از بازی از جملهسازی ساده با تصویر استفاده کنید.

جدول مقایسه ۷ مدل گردونه نشانههای فارسی
| مدل | مهارت اصلی | وسایل ویژه | میزان سختی |
|---|---|---|---|
| چرخ ششقسمتی | شناخت دیداری نشانه | پونز و فلش | آسان |
| گردونه پنجرهدار | پیوند حرف و تصویر | دو دایره و برش پنجره | متوسط |
| چرخ هجاسازی | ترکیب صدا و حرف | دو صفحه چرخان | متوسط |
| گل نشانهها | تشخیص نشانه با فرمان | گلبرگهای مقوایی | آسان |
| گردونه گیرهدار | تمرکز و مهارت دست | گیره لباس | آسان تا متوسط |
| چرخ و فلک ایستاده | بازی گروهی و مرور | پایه کارتن | متوسط |
| چرخ تصویر و واژه | صدای آغاز کلمات | کارت تصویری | آسان |
چگونه از چرخ گردان برای یادگیری نشانهها استفاده کنیم؟
پیش از بازی، با سه نشانه آغاز کنید و از کودک بخواهید آنها را با نام و شکل درست تشخیص دهد. وقتی در چند نوبت پشت سر هم موفق شد، یک نشانه دیگر اضافه کنید. برای مرور شکل درست «آ» و محل علامت بالایی آن، کاردستی نشانه آ با کاغذ رنگی نمونه تصویری خوبی دارد؛ برای تمرین یک نقطه زیر «ب» نیز کاردستی نشانه ب با بادکنک و برچسب را ببینید.
یک بازی سهمرحلهای کوتاه ترتیب مناسبی دارد: اول فلش را بچرخان، بعد نشانه را بلند بگو و در آخر یک تصویر یا واژه آشنا برای آن پیدا کن. زمان بازی را کوتاه نگه دارید؛ هدف ساختن تجربه مثبت و تکرار مفید است، نه سرعت زیاد. اگر کودک نشانهای را اشتباه گفت، نمونه درست را روی کارت جدا نشان دهید و در چرخش بعدی دوباره سراغ آن بروید.
برای دانشآموزی که مرحله شناخت نشانه را پشت سر گذاشته است، پس از بازی از او بخواهید یک جمله کوتاه با یکی از واژههای شناختهشده بسازد. جملههای کوتاه با نشانههای آموختهشده کلاس اول و جملهسازی از روی تصویر برای کلاس اول برای گسترش همین تمرین کاربرد دارند. همچنین نمونههای دیگر آموزش در بخش مدرسه قرار گرفتهاند.
اشتباههای رایج در ساخت گردونه نشانهها
حرفهای بیش از حد: اگر در یک چرخ کوچک هشت یا ده نشانه با فونت ریز بنویسید، تشخیص آنها سخت میشود. برای شروع از چهار تا شش بخش درشت استفاده کنید و در صورت نیاز یک چرخ جدا بسازید.
چرخش سفت یا لق: اگر پونز بیش از اندازه سفت باشد، فلش نمیچرخد؛ اگر خیلی شل باشد، کارتها جابهجا میشوند. اتصال را با یک واشر مقوایی کوچک تنظیم کنید و از محکم بودن پشت کار مطمئن شوید.
اختلاط نشانههای آموزشندیده: گردونه هجاسازی برای همه جلسهها مناسب نیست. کودک باید ابتدا شکل و صدای نشانههای مورد استفاده را بشناسد. ترتیب کار را با درس معلم هماهنگ کنید؛ نوشتن حروف روی چرخ به معنای آموزش کامل آنها نیست.
نوشتن غلط واژهها: تصویرها و کارتها را پیش از نصب بازبینی کنید. برای مثال آب با «آ» شروع میشود و سیب با «س». رنگ و شکل کاردستی نباید باعث شود صدای اول واژه اشتباه آموزش داده شود.
اگر برای ساخت کاردستیهای بیشتر با وسایل ساده ایده میخواهید، آرشیو آموزش کاردستی و راهنماهای درس و آموزش را ببینید.
منبع : کتاب فارسی اول دبستان، راهنمای آموزشی تألیفی، منابع آموزشی ساخت کاردستی











