۹ کاردستی انواع زاویه برای کلاس چهارم با عکس و آموزش ساخت

انواع زاویه در ریاضی چهارم دبستان چیست؟
زاویه از دو نیمخط با رأس مشترک ساخته میشود. اندازه زاویه برحسب درجه نشان میدهد یک نیمخط برای رسیدن به نیمخط دیگر چه مقدار چرخیده است. طول ضلعهای زاویه، اندازه آن را تغییر نمیدهد. در مدرسه بیشتر زاویه تند، راست و باز آموزش داده میشود؛ برای پروژه کاملتر میتوان زاویه نیمصفحه، بازتابی، صفر و تمامصفحه را هم نشان داد.
| نوع زاویه | اندازه درست | نمونه قابلساخت |
|---|---|---|
| صفر | ۰ درجه | دو بازوی روی هم |
| تند یا حاده | بزرگتر از صفر و کوچکتر از ۹۰ | ۴۵ یا ۶۰ درجه |
| راست یا قائمه | ۹۰ درجه | گوشه گونیا |
| باز یا منفرجه | بزرگتر از ۹۰ و کوچکتر از ۱۸۰ | ۱۲۰ درجه |
| نیمصفحه | ۱۸۰ درجه | دو ضلع در یک خط |
| بازتابی | بزرگتر از ۱۸۰ و کوچکتر از ۳۶۰ | ۲۷۰ درجه |
| تمامصفحه | ۳۶۰ درجه | یک دور کامل عقربه |
برای اندازهگیری دقیق، مرکز نقاله را روی رأس زاویه بگذارید، یک ضلع را روی عدد صفر تراز کنید و عددی را بخوانید که ضلع دوم قطع میکند. مراقب باشید نقاله دو ردیف عدد دارد؛ ردیفی را انتخاب کنید که از صفرِ زیر ضلع اول آغاز میشود. برای زاویه بیشتر از ۱۸۰ درجه، ابتدا زاویه کوچکتر را بخوانید و سپس اندازه آن را از ۳۶۰ کم کنید.
وسایل مورد نیاز برای ساخت کاردستی زاویه
کارتن بازیافتی تمیز، کاغذ و مقوای رنگی، چوب بستنی، خطکش، نقاله واقعی، بست کاغذی دوشاخه، چسب، قیچی کودک، ماژیک، پونز با نظارت بزرگسال و چند تکه فوم برای بیشتر مدلها کافی است. سوراخکردن مقوای ضخیم و بریدن چوب را بزرگسال انجام دهد. کاغذهای درجهدار را پیش از چسباندن با نقاله واقعی کنترل کنید؛ اعداد چاپشده در تصاویر نمونه لزوماً مرجع اندازهگیری نیستند.
۹ مدل کاردستی انواع زاویه با عکس و روش ساخت
کاردستی نقاله مقوایی با دو بازوی متحرک
وسایل لازم: یک مقوای محکم آبی، نیمدایره کاغذی سفید، خطکش، نقاله واقعی، دو نوار مقوایی رنگی، پونز دوشاخه، چسب و قیچی.
مراحل ساخت:
- یک نیمدایره بزرگ با قطر تقریبی ۲۶ سانتیمتر روی مقوای سفید رسم کنید و آن را به صفحه آبی بچسبانید؛ خط قطر باید کاملاً صاف باشد.
- با نقاله استاندارد، درجههای ۰، ۳۰، ۴۵، ۶۰، ۹۰، ۱۲۰، ۱۵۰ و ۱۸۰ را از یک سمت و به ترتیب درست مشخص کنید. علامتگذاری را حدسی انجام ندهید.
- دو نوار مقوایی هماندازه به طول ۱۸ سانتیمتر ببرید، انتهای هر دو را سوراخ و با یک بست دوشاخه دقیقاً در مرکز نیمدایره متصل کنید.
- یکی از بازوها را روی خط صفر نگه دارید و دیگری را تا درجه موردنظر بچرخانید. برای تمرین، زاویه ۶۰ و ۱۲۰ درجه بسازید.
نکته آموزشی: این مدل نشان میدهد اندازه زاویه به مقدار بازشدگی دو نیمخط بستگی دارد، نه بلند یا کوتاه بودن بازوهای مقوایی. اگر درجههای چاپی تصویر تزیینی دقیق نبود، مبنا فقط درجههای نقاله واقعی است.

صفحه تمرین زاویهسازی با عقربههای رنگی
وسایل لازم: فوم یا کارتن مستطیلی، کاغذ سفید، نوارهای قرمز و زرد، بست کاغذی، مداد، نقاله و چند قطعه کاغذ تزیینی.
مراحل ساخت:
- یک پایه به اندازه A4 ببرید و از کاغذ سفید نیمدایرهای درست کنید که لبه صاف آن در پایین صفحه باشد.
- روی قوس نیمدایره فقط درجههای اصلی را به فاصله درست علامت بزنید و علامت ۹۰ را وسط بالای نیمدایره قرار دهید.
- دو عقربه از نوارهای مقوایی بسازید و سرهای آنها را در نقطه وسط قطر با پونز دوشاخه محکم کنید؛ اتصال باید آزادانه بچرخد.
- کارتهای کوچک با عددهای ۳۰، ۴۵، ۹۰، ۱۳۵ و ۱۸۰ آماده کنید. هر بار یک کارت انتخاب کنید و عقربهها را مطابق عدد آن تنظیم کنید.
نکته آموزشی: تفاوت این مدل با نقاله اول، تمرین بازیمحور و گرفتن امتیاز است؛ دانشآموز عدد میبیند و باید زاویه را بسازد. برای دقیق بودن درجهها، ابتدا با نقاله واقعی کنترل کنید.

تابلوی پنج نوع زاویه با چوب بستنی رنگی
وسایل لازم: یک کارتن مستطیلی، پنج مستطیل کاغذ رنگی، ده چوب بستنی رنگشده، پنج بست دوشاخه، ماژیک و چسب.
مراحل ساخت:
- روی کارتن اصلی، پنج جایگاه جداگانه رسم کنید: زاویه تند، راست، باز، نیمصفحه و بازتابی.
- در هر جایگاه دو چوب بستنی را در یک نقطه مشترک با بست دوشاخه نگه دارید. فقط نقطه رأس را ببندید تا ضلع دوم جابهجا شود.
- چوبهای هر بخش را به ترتیب در حالت حدود ۴۵، ۹۰، ۱۳۵ و ۱۸۰ درجه قرار دهید. برای زاویه بازتابی، کمان بیرونی بزرگتر از نیمدایره را با نوار رنگی مشخص کنید.
- یک تکه کاغذ رنگی زیر فضای زاویه بگذارید و نام و اندازه نمونه را زیر همان جایگاه بنویسید.
نکته آموزشی: هنگام ساخت زاویه بازتابی توضیح دهید که باید مسیر چرخش بزرگتر از ۱۸۰ و کوچکتر از ۳۶۰ درجه را نشان داد؛ اندازه زاویه کوچکتر بین دو ضلع را اشتباه نخوانید.

کارتهای جداشدنی زاویه تند، راست، باز و نیمصفحه
وسایل لازم: پنج کارت مقوایی رنگی در اندازه ۱۲ در ۱۲ سانتیمتر، نوارهای باریک بنفش، دایرههای کوچک کاغذی، چسب و ماژیک.
مراحل ساخت:
- پنج کارت جدا از هم آماده کنید؛ رنگ زمینه هر کارت را متفاوت بگیرید تا دانشآموز بتواند آنها را سریع تشخیص دهد.
- روی کارت اول دو نوار با زاویه حدود ۴۵ درجه و روی کارت دوم دو نوار کاملاً عمود بچسبانید.
- کارت سوم را با زاویه حدود ۱۳۰ درجه و کارت چهارم را با یک خط مستقیم ۱۸۰ درجه بسازید. کارت پنجم را به زاویه بازتابی اختصاص دهید و کمان بیرونی را رسم کنید.
- نامها را پشت کارتها بنویسید تا در بازی «تشخیص زاویه» ابتدا تصویر دیده شود و بعد پاسخ بررسی شود.
نکته آموزشی: کارتها برای بازی گروهی مفیدند: از همکلاسی بخواهید بدون خواندن نام، نوع زاویه را حدس بزند و سپس با نقاله اندازه آن را بررسی کند.

دفترچه سهلتی انواع زاویه با جیب نقاله
وسایل لازم: یک مقوای A3، نوارهای کاغذ رنگی، چسب، ماژیک، نقاله کوچک، دو تکه کاغذ برای جیب و کاغذهای تاخورده.
مراحل ساخت:
- مقوای A3 را به سه قسمت نزدیک به مساوی تا بزنید تا مانند بروشور باز و بسته شود.
- روی لت وسط چهار بخش کوچک برای زاویههای تند، راست، باز و نیمصفحه مشخص کنید؛ در هر کادر زاویه نمونه رسم کنید.
- یک جیب کاغذی روی لت میانی بسازید و نقاله پلاستیکی کوچک را داخل آن قرار دهید. لت چپ را به تعریف زاویه و لت راست را به زاویه صفر و کامل اختصاص دهید.
- دفترچه را ببندید و تمرین کنید دانشآموز یک نام میگوید، لت مناسب باز میشود و شکل با نقاله کنترل میگردد.
نکته آموزشی: زاویه صفر زمانی است که دو نیمخط همجهت روی هم قرار دارند؛ زاویه کامل حاصل یک دور چرخش ۳۶۰ درجه است. این دو مورد با زاویههای تند و باز اشتباه نشوند.

خانه زاویهها با چوب بستنیهای مفصلی
وسایل لازم: کارتن ضخیم، مقوای زرد، کاغذ قرمز برای سقف، چوب بستنی، چهار بست دوشاخه، کاغذ سفید و چسب.
مراحل ساخت:
- پایه کارتن را مانند یک خانه مقوایی ببرید: سقف مثلثی و بدنه مستطیلی تا چهار پنجره آموزشی جا بگیرد.
- بدنه را به چهار خانه تقسیم و برای هر پنجره یک جفت چوب بستنی به عنوان ضلع زاویه آماده کنید.
- جفت اول را روی زاویه راست ۹۰ درجه بگذارید؛ جفت دوم را تند ۵۰ درجه، سوم را باز ۱۲۰ درجه و چهارم را نیمصفحه ۱۸۰ درجه تنظیم کنید.
- برای هر خانه از کاغذ سفید یک برچسب درست کنید و نام زاویه را درج کنید. قطعات تزیینی سقف و گلها را در پایان اضافه کنید.
نکته آموزشی: این ماکت مناسب دیوار کلاس یا نمایشگاه است؛ در پایان هر دانشآموز یک پنجره را انتخاب میکند و دلیل نامگذاری آن زاویه را توضیح میدهد.

گردونه شانسی نام و اندازه زاویه
وسایل لازم: دو صفحه مقوایی دایرهای، کاغذهای ششرنگ، قیچی، بست دوشاخه، فلش کاغذی و یک پایه مقوایی ضخیم.
مراحل ساخت:
- یک دایره مقوایی بزرگ ببرید و آن را به شش قطاع تقریبا هماندازه تقسیم کنید؛ بخشها را رنگهای متفاوت بزنید.
- در قطاعها به ترتیب زاویه تند، راست، باز، نیمصفحه، بازتابی و کامل را با یک شکل کوچک درست نمایش دهید.
- یک پیکان قرمز را با بست دوشاخه وسط دایره وصل کنید تا بدون گیر کردن بچرخد. پشت دایره یک تکیهگاه مثلثی قرار دهید.
- از دانشآموز بخواهید گردونه را بچرخاند، نام زاویه مشخصشده را بخواند و یک نمونه عددی صحیح مثل ۶۰، ۹۰، ۱۲۰، ۱۸۰، ۲۷۰ یا ۳۶۰ درجه بگوید.
نکته آموزشی: گردونه فقط برای انتخاب تصادفی نوع زاویه است، نه اندازهگیری؛ اندازه دقیق را باید با نقاله یا محاسبه از دوران معلوم پیدا کرد.

پوستر شش نوع زاویه با بازوهای برجسته
وسایل لازم: تخته کارتن، شش قطعه فوم رنگی، نوارهای باریک مقوا، دکمه کاغذی، چسب و ماژیک.
مراحل ساخت:
- یک کارتن نسبتاً بزرگ را با کاغذ کرم یا قهوهای بپوشانید و آن را به دو ردیف سهستونی تقسیم کنید.
- برای هر زاویه تند، راست، باز، نیمصفحه، بازتابی و کامل یک کادر تزیینی مستقل بسازید.
- با دو نوار مقوایی باریک در هر کادر زاویه را نشان دهید؛ برای زاویه کامل باید مسیر دورانی را با دایره یا پیکان دورانی مشخص کنید.
- نام و بازه اندازه را بنویسید و پیش از نصب نهایی با نقاله نمونهها را بررسی کنید.
نکته آموزشی: بازهها باید درست نوشته شوند: تند بین صفر و ۹۰؛ باز بین ۹۰ و ۱۸۰؛ بازتابی بین ۱۸۰ و ۳۶۰ درجه است. زاویه راست، نیمصفحه و کامل دقیقاً ۹۰، ۱۸۰ و ۳۶۰ درجهاند.

بادبزن زاویهها همراه ساعت مقوایی متحرک
وسایل لازم: شش نوار مقوایی رنگی پهن، یک بست دوشاخه، صفحه دایرهای، کاغذ سفید، دو عقربه مقوایی و ماژیک.
مراحل ساخت:
- از شش نوار مقوایی شبیه پرههای بادبزن برش بزنید؛ همه را از یک انتها سوراخ کنید و با بست دوشاخه به هم متصل کنید.
- روی هر پره یک نمونه از زاویه تند، راست، باز، نیمصفحه، بازتابی و کامل رسم و کنار آن مقدار نمونه را بنویسید.
- روی کارتن سفید یک ساعت با ۱۲ نشانه مساوی بکشید و دو عقربه را به مرکز آن متصل کنید.
- عقربه ساعت را روی ۱۲ و دقیقهشمار را روی ۳ بگذارید تا کوچکترین زاویه میان دو عقربه ۹۰ درجه شود؛ سپس ساعت ۱۲ و ۶ را برای ۱۸۰ درجه نمایش دهید.
نکته آموزشی: در ساعت ۳:۰۰ زاویه کوچک ۹۰ درجه است؛ این نتیجه را با ساعت ۶:۰۰ که زاویه کوچک ۱۸۰ درجه دارد مقایسه کنید. هر فاصله میان دو عدد پشتسرهم ساعت، ۳۰ درجه است.

کدام مدل کاردستی انواع زاویه برای مدرسه مناسبتر است؟
برای ساخت سریع در خانه، کارتهای جداشونده و تابلوی چوببستنی سادهترند؛ اگر به یک پروژه نمایشی و قابلارائه در کلاس نیاز دارید، نقاله مقوایی، گردونه زاویه یا خانه چهارپنجره انتخاب مناسبتری است. دفترچه سهلتی برای نگهداری در کیف و مرور روزانه کاربرد دارد. مدل ساعت هم به دانشآموز نشان میدهد زاویهها فقط شکلهای کتاب نیستند و میتوان آنها را در ساعت، پنجره، در و اشیای اطراف پیدا کرد.
برای تکمیل تمرینهای ساخت ابزار ریاضی با وسایل ساده، نمونههای کاردستی جدول ارزش مکانی کلاس چهارم و جدول ارزش مکانی با وسایل دورریختنی الگوی مناسبی از تبدیل مفهوم عددی به وسیله دستساز هستند. همچنین میتوانید کاردستی شمارش با چوب بستنی را برای تمرین گروهی و کار با قطعات چوبی ببینید.
اشتباههای رایج هنگام درست کردن کاردستی زاویه
- اگر یکی از ضلعها کوتاهتر است، اندازه زاویه تغییر نمیکند؛ فقط میزان بازشدگی مهم است.
- هنگام خواندن نقاله، عدد صفر باید با ضلع اول تراز باشد، نه سمت دلخواه کاغذ.
- زاویه راست دقیقاً ۹۰ درجه است و زاویه باز از ۹۰ بیشتر و از ۱۸۰ کمتر است.
- زاویه نیمصفحه ۱۸۰ درجه است؛ آن را با زاویه کامل ۳۶۰ درجه اشتباه نگیرید.
- زاویه بازتابی را باید با کمان بزرگ بیرونی نشان داد؛ صرفِ دو خط مایل بدون کمان جهت اندازهگیری را روشن نمیکند.
- اگر از پونز دوشاخه استفاده میکنید، انتهای تیز آن را پشت مقوا با چسب کاغذی بپوشانید.
پرسشهای متداول درباره کاردستی زاویه
زاویه تند چند درجه است؟
زاویه تند اندازهای بیشتر از صفر و کمتر از ۹۰ درجه دارد. برای مثال ۳۰، ۴۵ و ۶۰ درجه همگی تند هستند.
زاویه راست و زاویه باز چه تفاوتی دارند؟
زاویه راست دقیقاً ۹۰ درجه است؛ زاویه باز بیشتر از ۹۰ و کمتر از ۱۸۰ درجه است.
آیا با دو چوب بستنی میتوان زاویه ساخت؟
بله، کافی است دو چوب را از یک انتها با بست دوشاخه متصل کنید تا باز و بسته شوند؛ برای اندازه دقیق از نقاله کمک بگیرید.
چطور زاویه ۲۷۰ درجه را روی کاردستی نشان دهیم؟
یک ضلع را ثابت کنید و کمان چرخش از آن ضلع تا ضلع دیگر را در مسیر بزرگتر مشخص کنید؛ این زاویه بازتابی است. زاویه کوچکتر مکملِ یک دور کامل بوده و ۹۰ درجه است.
چه ساعتی زاویه راست را نشان میدهد؟
در ساعت ۳:۰۰ یا ۹:۰۰، زاویه کوچکتر میان عقربهها ۹۰ درجه است؛ در ساعت ۶:۰۰ زاویه کوچکتر ۱۸۰ درجه میشود.
برای کلاس چهارم کدام کاردستی زاویه آسانتر است؟
کارتهای رنگی و بازوهای چوب بستنی به دلیل وسایل کم و ساخت سریع، برای شروع مناسباند. برای ارائه در نمایشگاه نقاله متحرک جذابتر است.
جمعبندی آموزش کاردستی انواع زاویه
از میان این ۹ مدل، یک روش ثابت انتخاب کنید: ابتدا نوع زاویه را به زبان ساده توضیح دهید، سپس دانشآموز بازوها را جابهجا کند و در پایان اندازه زاویه را کنترل کند. این ترتیب به او کمک میکند فرق زاویه تند، راست، باز و نیمصفحه را در شکلهای تازه هم تشخیص دهد. برای پروژههای عملی دیگر میتوانید به پروژههای مدرسه مراجعه کنید.
یادداشت تصاویر: تصاویر نمونههای واقعینمای تولیدشده از کاردستیهای مقوایی هستند و عکس ثبتشده از کاردستی ساختهشده در دنیای واقعی نیستند. برای عددهای درجه، مقادیر دقیق متن و نقاله استاندارد ملاک است.
منبع : کتاب ریاضی دوره ابتدایی، ویکیکتاب هندسه مقدماتی











