نمونه‌برداری تیروئید به چه صورت است؟ مراحل، درد و تفسیر جواب
نمونه‌برداری تیروئید در بیشتر موارد با یک سوزن بسیار نازک و زیر هدایت سونوگرافی انجام می‌شود. پزشک محل گره را روی مانیتور پیدا می‌کند، سوزن را برای چند ثانیه وارد گره می‌کند و مقدار کمی سلول برای بررسی به آزمایشگاه می‌فرستد. این روش معمولاً سرپایی است و اغلب به بیهوشی، برش جراحی یا بستری نیاز ندارد. اگر برای انجام این بررسی نوبت گرفته‌اید، در بخش پزشکی پرشین‌وی می‌خوانید از زمان ورود به اتاق سونوگرافی تا دریافت جواب چه اتفاقی می‌افتد.
نمونه‌برداری از تیروئید چیست و چرا انجام می‌شود؟
غده تیروئید غده‌ای کوچک در جلوی گردن است. گاهی در بخشی از آن گره یا ندول دیده می‌شود. ندول ممکن است جامد، پر از مایع یا ترکیبی از هر دو باشد. بسیاری از این گره‌ها خوش‌خیم‌اند و ممکن است هنگام سونوگرافی گردن یا تصویربرداری به دلیل دیگری کشف شوند. نمونه‌برداری به پزشک کمک می‌کند ترکیب سلول‌های گره را بررسی کند و تصمیم بگیرد که پیگیری کافی است یا بررسی بیشتری لازم است.
به روش رایج نمونه‌گیری، آسپیراسیون با سوزن ظریف یا FNA می‌گویند. در این روش مقدار کمی سلول یا مایع از نقطه مشخصی در گره گرفته می‌شود. مواد جمع‌آوری‌شده روی لام شیشه‌ای یا در ظرف مخصوص آماده می‌شوند تا متخصص آسیب‌شناسی آن‌ها را بررسی کند. اگر روی برگه درخواست عبارت «FNA تیروئید تحت گاید سونوگرافی» نوشته شده باشد، منظور همان نمونه‌گیری با سوزن ظریف و کمک تصویر زنده سونوگرافی است.
ممکن است در گفت‌وگو با پزشک واژه «بیوپسی» را هم بشنوید. در نسخه یا گزارش، نام روش اهمیت دارد. FNA سلول‌ها را برای بررسی در اختیار آزمایشگاه قرار می‌دهد. نمونه‌برداری با سوزن ضخیم‌تر یا Core Needle Biopsy قطعه باریکی از بافت را می‌گیرد. انتخاب بین این روش‌ها به سؤال تشخیصی پزشک و نتیجه بررسی‌های قبلی بستگی دارد.
چه ندول‌هایی به نمونه‌برداری نیاز دارند؟
پزشک اندازه و ظاهر گره را با هم می‌سنجد. در گزارش سونوگرافی ممکن است به ترکیب جامد یا کیستی، روشنی گره در تصویر، شکل، حاشیه‌ها و نقاط کلسیفیه اشاره شود. بعضی مراکز مجموعه این یافته‌ها را با عنوان TI-RADS گزارش می‌کنند. آستانه اندازه‌ای که نمونه‌برداری را توجیه می‌کند به رده خطر و سامانه‌ای بستگی دارد که مرکز تصویربرداری به کار برده است.
برای مثال، ممکن است یک ندول کوچک با ظاهر کم‌خطر فقط به سونوگرافی پیگیری نیاز داشته باشد. در مقابل، اگر یافته‌های سونوگرافی مشکوک باشند یا یک غده لنفاوی غیرعادی در گردن دیده شود، بررسی دقیق‌تر ممکن است حتی برای گره کوچک‌تر مطرح شود. سابقه پرتودهی به سر یا گردن و سابقه خانوادگی بعضی سرطان‌های تیروئید هم می‌تواند در تصمیم پزشک اثر بگذارد.
اگر چند ندول در گزارش آمده باشد، ممکن است پزشک فقط یکی از آن‌ها را برای نمونه‌گیری انتخاب کند. انتخاب بر اساس ویژگی هر ندول و خطر تخمینی آن انجام می‌شود. برای همین، بزرگ‌ترین گره همیشه همان گره‌ای نیست که ابتدا بررسی می‌شود. در مراجعه بعدی، همراه داشتن گزارش و تصاویر قبلی کمک می‌کند پزشک همان ندول را با تصویر جدید مقایسه کند.
آزمایش خون، از جمله TSH، درباره عملکرد تیروئید اطلاعات می‌دهد. برای آشنایی با علائم اختلال عملکرد این غده، مطلب تفاوت کم‌کاری و پرکاری تیروئید را بخوانید. اگر TSH پایین باشد، پزشک ممکن است در شرایط مناسب ابتدا اسکن تیروئید درخواست کند تا مشخص شود گره به‌طور مستقل هورمون تولید می‌کند یا خیر. علائم پرکاری تیروئید نیز در کنار نتیجه آزمایش خون ارزیابی می‌شوند. طبیعی بودن TSH هم به‌تنهایی تعیین نمی‌کند که نمونه‌برداری لازم است یا نه. ظاهر ندول در سونوگرافی همچنان در تصمیم نقش دارد.
قبل از نمونه‌برداری تیروئید چه کار کنیم؟
گزارش سونوگرافی، تصاویر قبلی، نتیجه آزمایش خون و فهرست داروها را همراه داشته باشید. نام دارو، مقدار مصرف و زمان آخرین نوبت را به مرکز بگویید. اگر سابقه خونریزی غیرمعمول، حساسیت به مواد ضدعفونی‌کننده یا داروی بی‌حسی، یا تجربه غش هنگام تزریق دارید، بهتر است پیش از شروع به تیم درمان اطلاع بدهید.
برای نمونه‌برداری تیروئید باید ناشتا بود؟
برای FNA معمولی که بدون آرام‌بخش انجام می‌شود، اغلب ناشتا بودن لازم نیست. اگر مرکز برای وضعیت شما دستور دیگری داده، همان دستور را دنبال کنید. لباس با یقه آزاد کمک می‌کند جلوی گردن بدون فشار در دسترس باشد. گردنبند یا پوششی را که روی محل کار قرار می‌گیرد، طبق درخواست تیم درمان کنار بزنید.
قبل از نمونه‌برداری داروی رقیق‌کننده خون را قطع کنیم؟
اگر آسپیرین، کلوپیدوگرل، وارفارین، آپیکسابان، ریواروکسابان یا داروی مشابه مصرف می‌کنید، از قبل به مرکز اطلاع بدهید. ادامه یا توقف موقت دارو به نوع دارو، علت مصرف و برنامه نمونه‌گیری بستگی دارد. دارو را خودسرانه قطع نکنید. اگر تغییر لازم باشد، زمان آخرین دوز و زمان شروع دوباره را از تیم درمان و پزشک تجویزکننده بپرسید.
اگر آرتروز گردن دارید یا خوابیدن به پشت برایتان سخت است، پیش از دراز کشیدن موضوع را بگویید تا تا حد امکان وضعیت بدنتان تنظیم شود. هنگام تعیین نوبت نیز بپرسید چقدر زودتر باید در مرکز حاضر شوید، نسخه و مدارک لازم چیست و جواب از چه راهی به دست شما می‌رسد.
نمونه‌برداری تیروئید به چه صورت است؟ مراحل از ورود تا پایان
- قرار گرفتن روی تخت. به پشت دراز می‌کشید. ممکن است بالشی زیر شانه‌ها قرار بگیرد تا دسترسی به جلوی گردن راحت‌تر شود. پزشک با سونوگرافی محل ندول را دوباره بررسی می‌کند و مسیر ورود سوزن را مشخص می‌کند.
- آماده کردن پوست. پوست محل ورود سوزن تمیز می‌شود. بسته به مرکز، عمق گره و برنامه کار، ممکن است از بی‌حسی موضعی استفاده شود. اگر بی‌حسی تزریقی باشد، هنگام تزریق اولیه ممکن است سوزش کوتاهی حس کنید.
- نمونه‌گیری زیر هدایت سونوگرافی. پزشک سوزن ظریف را وارد ندول می‌کند و جای آن را روی تصویر دنبال می‌کند. وقتی از شما خواسته شد، گردنتان را ثابت نگه دارید و صحبت یا بلع را برای همان چند ثانیه به تعویق بیندازید. اگر باید سرفه کنید یا وضعیتتان را تغییر دهید، پیش از حرکت به تیم درمان خبر بدهید.
- برداشت نمونه از نقاط لازم. بر اساس شکل گره و میزان مواد جمع‌آوری‌شده، ممکن است سوزن بیش از یک بار وارد شود. در ندول ترکیبی، پزشک می‌تواند بخش جامد را هدف قرار دهد و در گره دارای مایع، بسته به دلیل مراجعه، مقداری از مایع را خارج کند.
- پانسمان و ارسال نمونه. پس از خروج سوزن، با گاز روی محل فشار ملایم وارد می‌شود و اگر لازم باشد پانسمان کوچکی می‌گذارند. نمونه با مشخصات ندول به آزمایشگاه می‌رود. معمولاً بعد از بررسی محل ورود سوزن می‌توانید مرکز را ترک کنید.
در بعضی مراکز، فردی از تیم آزمایشگاه همان موقع نمونه را از نظر کفایت بررسی می‌کند. اگر مواد کافی دیده نشود، پزشک ممکن است همان جلسه نمونه دیگری بگیرد. بررسی اولیه کفایت با گزارش نهایی تفاوت دارد. نتیجه نهایی پس از آماده‌سازی و بررسی دقیق سلول‌ها صادر می‌شود.
آیا نمونه‌برداری تیروئید درد دارد و چقدر طول می‌کشد؟
تجربه درد از فردی به فرد دیگر فرق می‌کند. ممکن است هنگام ورود سوزن سوزش کوتاه، فشار خفیف در جلوی گردن یا بعد از کار حساسیت محل را احساس کنید. اگر درد بیشتر از حد انتظار بود، حین کار اطلاع بدهید تا پزشک بتواند وضعیت را بررسی کند. دانستن اینکه در هر مرحله چه می‌گذرد، می‌تواند به افرادی که از سوزن اضطراب دارند کمک کند.
گرفتن هر نمونه معمولاً کوتاه است. مجموع زمان حضور در اتاق برای بررسی سونوگرافی، آماده‌سازی پوست، نمونه‌گیری و فشار روی محل معمولاً کمتر از حدود نیم ساعت است. عمق ندول، تعداد گره‌های مورد بررسی و ارزیابی نمونه در همان جلسه می‌توانند زمان را تغییر دهند. پذیرش و انتظار هم به زمان مراجعه اضافه می‌شود.
اگر نمونه‌گیری‌تان زودتر یا دیرتر از نوبت فرد دیگری تمام شد، از روی مدت کار نمی‌توان درباره خوب یا بد بودن نتیجه قضاوت کرد. تعداد دفعات ورود سوزن هم معمولاً به کیفیت و کفایت نمونه و ویژگی گره مربوط است. جواب تشخیصی پس از بررسی آزمایشگاهی معلوم می‌شود.
بعد از نمونه‌برداری تیروئید چه مراقبت‌هایی لازم است؟
حساسیت خفیف، احساس کوفتگی یا کبودی کوچک در محل ورود سوزن ممکن است رخ دهد. درد خفیف معمولاً طی یک تا دو روز رو به کاهش می‌رود و کبودی ممکن است مدت بیشتری دیده شود. دستور مرکز را درباره زمان برداشتن پانسمان، شست‌وشو، کمپرس سرد و بازگشت به ورزش یا کار سنگین دنبال کنید.
اگر تیم درمان استفاده از کمپرس سرد را مناسب بداند، آن را با پوشش پارچه‌ای و برای نوبت‌های کوتاه روی محل بگذارید. برای انتخاب مسکن، به‌ویژه اگر رقیق‌کننده خون می‌خورید یا محدودیت دارویی دارید، از مرکز بپرسید چه دارویی برای شما مناسب است. برای شروع دوباره دارویی که پزشک موقتاً نگه داشته هم همان زمان‌بندی اعلام‌شده را رعایت کنید.
خیلی از افراد پس از FNA معمولی می‌توانند فعالیت‌های سبک روزانه را از سر بگیرند. اگر در طول مراجعه داروی آرام‌بخش دریافت کردید، محدودیت رانندگی و نیاز به همراه را طبق دستور مرکز رعایت کنید. اگر بعد از بلند شدن سرگیجه دارید، به کارکنان بگویید و تا رفع آن برای خروج عجله نکنید.
بعد از نمونه‌برداری چه علائمی اورژانسی است؟
تنگی نفس، مشکل تازه یا رو به افزایش در بلع و تورم سریع گردن نیاز به ارزیابی فوری دارند. اگر چنین علامتی ایجاد شد، با اورژانس تماس بگیرید. برای خونریزی ادامه‌دار، درد رو به تشدید، تب، قرمزی منتشر یا تغییر تازه صدا نیز سریع با مرکز درمانی تماس بگیرید. حساسیت خفیف پوست که به‌تدریج بهتر می‌شود با تورمی که در مدت کوتاه بیشتر می‌شود تفاوت دارد.
جواب نمونه‌برداری تیروئید کی آماده می‌شود؟
بازه اعلام جواب از مرکزی به مرکز دیگر متفاوت است و می‌تواند از چند روز تا حدود دو هفته باشد. گاهی بررسی تکمیلی زمان بیشتری می‌برد. پیش از خروج بپرسید جواب را از آزمایشگاه می‌گیرید یا پزشک درخواست‌کننده در ویزیت بعدی آن را توضیح می‌دهد. اگر در بازه اعلام‌شده نتیجه به دستتان نرسید، برای پیگیری با مرکز تماس بگیرید.
بسیاری از گزارش‌ها از نظام بتسدا استفاده می‌کنند. این نظام یافته‌های سلولی را در شش رده قرار می‌دهد. کنار شماره رده، عبارت تشخیصی و توضیحات گزارش را بخوانید. پزشک این اطلاعات را با گزارش سونوگرافی، اندازه گره، سابقه فرد و نتیجه نمونه‌های قبلی کنار هم می‌گذارد.
| رده بتسدا | معنی ساده | گام احتمالی بعدی |
|---|---|---|
| ۱. ناکافی یا غیرتشخیصی | مواد جمع‌آوری‌شده برای نتیجه‌گیری کافی نبوده است. | بسته به ظاهر ندول، ممکن است FNA با هدایت سونوگرافی تکرار شود. |
| ۲. خوش‌خیم | سلول‌های نمونه با یک یافته خوش‌خیم سازگارند. | زمان و نیاز به سونوگرافی پیگیری بر اساس ویژگی ندول تعیین می‌شود. |
| ۳. آتیپی با اهمیت نامشخص | در برخی سلول‌ها تغییراتی دیده شده و معنی آن‌ها قطعی نیست. | تکرار FNA، آزمایش مولکولی در صورت دسترسی، پیگیری یا جراحی تشخیصی بسته به شرایط مطرح می‌شود. |
| ۴. نئوپلاسم فولیکولار | الگوی سلول‌ها به ضایعه فولیکولار می‌خورد و بررسی سلولی به‌تنهایی ممکن است تشخیص نهایی را روشن نکند. | ارزیابی تخصصی، آزمایش مولکولی یا جراحی تشخیصی بر اساس وضعیت بیمار. |
| ۵. مشکوک به بدخیمی | یافته‌ها احتمال بدخیمی را بالا می‌برند. | ارزیابی تخصصی برای تکمیل تشخیص و تصمیم درمانی. |
| ۶. بدخیم | یافته‌های سلولی با بدخیمی سازگارند. | برنامه درمان یا پایش در موارد منتخب، با توجه به نوع و وسعت تومور تیروئید. |
اگر جواب نمونه‌برداری ناکافی یا نامشخص باشد چه می‌شود؟
«ناقص» یا «ناکافی» ممکن است زمانی گزارش شود که تعداد سلول‌های قابل بررسی کم باشد یا نمونه عمدتاً از مایع و خون تشکیل شده باشد. در این وضعیت، پزشک ابتدا تصویر و گزارش قبلی را مقایسه می‌کند. برای بعضی ندول‌ها تکرار نمونه‌گیری از ناحیه هدف مناسب است و برای بعضی دیگر مسیر پیگیری براساس ظاهر گره و خطر آن تعیین می‌شود.
در رده‌های نامشخص، سلول‌هایی برای بررسی وجود دارند، اما ظاهرشان برای تصمیم قطعی کافی نیست. آزمایش مولکولی در برخی مراکز و برای گروهی از بیماران می‌تواند به تصمیم کمک کند. در ضایعات فولیکولار گاهی لازم است ساختمان بافت و ارتباط آن با کپسول یا عروق بررسی شود. این اطلاعات ممکن است فقط با بررسی بافت به‌دست‌آمده از جراحی روشن شوند.
گاهی پزشک بعد از نمونه‌های مکرر ناکافی یا در شرایط تشخیصی خاص، نمونه‌گیری با سوزن ضخیم‌تر را بررسی می‌کند. این انتخاب برای همه افراد یکسان نیست و به یافته‌های قبلی، هدف نمونه‌گیری و نظر تیم درمان بستگی دارد. در ویزیت پیگیری بپرسید دقیقاً کدام ندول نمونه‌برداری شده، رده آن چیست و چه زمانی باید برای قدم بعدی برگردید.
سوالات رایج درباره نمونه‌برداری تیروئید
سونوگرافی تیروئید و نمونه‌برداری یک کار هستند؟
سونوگرافی از تیروئید و بافت‌های اطراف تصویر می‌گیرد. پزشک در FNA از همین تصویر برای هدایت سوزن استفاده می‌کند و سلول یا مایع را برای آزمایش می‌گیرد. اگر تنها برای سونوگرافی نوبت دارید، انجام نمونه‌برداری به درخواست پزشک و ارزیابی جداگانه نیاز دارد.
اگر جواب خوش‌خیم باشد، باز هم سونوگرافی لازم است؟
بسته به ظاهر گره در سونوگرافی، پزشک ممکن است پیگیری تصویری را توصیه کند. اگر یافته مشکوک تازه‌ای دیده شود یا گزارش سونوگرافی با نتیجه نمونه همخوانی نداشته باشد، ممکن است بررسی بیشتر لازم شود. فاصله مراجعه را از پزشکی بپرسید که هم تصاویر و هم گزارش آزمایشگاه را دیده است.
آیا نمونه‌برداری باعث پخش سرطان می‌شود؟
گزارش پخش سلول‌های بدخیم در مسیر سوزن در منابع پزشکی بسیار نادر است. هنگام تصمیم‌گیری، پزشک احتمال عوارض و سود تشخیصی نمونه‌گیری را برای شرایط شما می‌سنجد. اگر نگرانی‌تان درباره یک نوع خاص ندول است، آن را از پزشکی که تصاویر را بررسی کرده بپرسید.
آیا بعد از نمونه‌برداری می‌توان غذا خورد؟
بعد از FNA معمولی که با بیهوشی یا آرام‌بخش همراه نبوده، اغلب می‌توانید طبق دستور مرکز به خوردن و آشامیدن برگردید. اگر بلع به‌تازگی سخت شد یا ورم گردن سریع افزایش پیدا کرد، موضوع را فوری پیگیری کنید.
هزینه نمونه‌برداری تیروئید چقدر است؟
هزینه به مرکز، تعرفه، بیمه، تعداد ندول‌ها و نوع بررسی آزمایشگاهی بستگی دارد. هنگام گرفتن نوبت، بپرسید مبلغ اعلام‌شده هزینه سونوگرافی هدایت‌کننده و بررسی سلول‌ها را هم پوشش می‌دهد یا آزمایشگاه جداگانه صورتحساب صادر می‌کند.
منابع پزشکی: انجمن تیروئید آمریکا، رادیولوژی‌اینفو، راهنمای انجمن تیروئید اروپا، نظام بتسدا برای گزارش سیتوپاتولوژی تیروئید، بنیاد تیروئید بریتانیا، بیمارستان دانشگاه پزشکی چین، اندوتکست.
