متن زیارت حضرت زهرا با معنی؛ زیارت یا ممتحنه و سلام کوتاه
متن زیارت حضرت زهرا(سلام‌الله‌علیها) در کتاب‌های دعا به چند صورت نقل شده است. دو متن شناخته‌شده، زیارت «یا ممتحنه» و زیارت کوتاهی است که با «السلام علیک یا سیده نساء العالمین» آغاز می‌شود. در این مطلب، متن کامل هر یک از این دو زیارت را با معنی فارسی می‌خوانید؛ عبارت‌های دو زیارت با هم ترکیب نشده‌اند.
زیارت، فرصتی برای سلام و اظهار محبت به حضرت فاطمه(س) و توجه به پیام آن حضرت است. اگر متن را برای برنامه فاطمیه می‌خوانید، راهنمای اعمال شب و روز شهادت حضرت زهرا جایگاه زیارتِ نقل‌شده در اعمال سوم جمادی‌الثانی را نیز توضیح می‌دهد.
متن کامل زیارت یا ممتحنه
این زیارت در بخش زیارت حضرت فاطمه(س) در مفاتیح الجنان آمده است. مفاتیح نوین نیز آن را در زیارت دوم آن حضرت، با ارجاع به تهذیب الاحکام شیخ طوسی و بحارالانوار، نقل می‌کند:
یَا مُمْتَحَنَهُ، امْتَحَنَکِ اللّٰهُ الَّذِی خَلَقَکِ قَبْلَ أَنْ یَخْلُقَکِ، فَوَجَدَکِ لِمَا امْتَحَنَکِ صَابِرَهً، وَزَعَمْنَا أَنَّا لَکِ أَوْلِیَاءُ وَمُصَدِّقُونَ، وَصَابِرُونَ لِکُلِّ مَا أَتَانَا بِهِ أَبُوکِ صَلَّى اللّٰهُ عَلَیْهِ وَآلِهِ، وَأَتَانَا بِهِ وَصِیُّهُ، فَإِنَّا نَسْأَلُکِ إِنْ کُنَّا صَدَّقْنَاکِ، إِلَّا أَلْحَقْتِنَا بِتَصْدِیقِنَا لَهُمَا، لِنُبَشِّرَ أَنْفُسَنَا بِأَنَّا قَدْ طَهُرْنَا بِوِلَایَتِکِ.
معنی زیارت حضرت زهرا؛ یا ممتحنه
ای بانوی آزموده‌شده، خدایی که تو را آفرید، پیش از آفرینشت تو را آزمود و در آنچه آزمود، شکیبا یافت. ما خود را دوستان و تصدیق‌کنندگان تو می‌دانیم و در برابر همه آنچه پدرت ـ که درود خدا بر او و خاندانش باد ـ و جانشین او برای ما آورده‌اند، شکیباییم. پس از تو می‌خواهیم، اگر تو را تصدیق کرده‌ایم، ما را به سبب تصدیق آن دو به ایشان ملحق کنی، تا به خود مژده دهیم که به واسطه ولایت تو پاک شده‌ایم.
این ترجمه برای فهم متن در همین راهنما نوشته شده است. هنگام خواندن، عبارت عربی و معنی فارسی را جدا نگه دارید؛ توضیح مترجم را بخشی از متن مأثور زیارت به حساب نیاورید.
یا ممتحنه یعنی چه؟
«ممتحنه» به معنای بانویی است که آزموده شده است. آغاز زیارت به صبر حضرت فاطمه در آزمون الهی اشاره دارد. در ادامه، زائر از دوستی و تصدیق خود سخن می‌گوید و از خداخواهی و پیوند با راه پیامبر(ص) و جانشین ایشان جدا نمی‌شود. این مضمون، تنها اظهار احساس نیست؛ یادآوری پایبندی به آن راه نیز هست.
ولایت در پایان این زیارت چه جایگاهی دارد؟
در پایان، زائر پاک‌شدن به واسطه ولایت حضرت را آرزو می‌کند. بنابراین مناسب است در کنار خواندن الفاظ، به معنای دوستی و پیروی نیز توجه شود. در متن زیارت، برای رسیدن به یک حاجت دنیاییِ مشخص در مدت معین، عددی تعیین نشده است؛ نباید چنین شرطی را به متن اضافه کرد.
متن زیارت کوتاه حضرت زهرا ( س )
زیارت زیر در مفاتیح نوین به عنوان زیارت اول حضرت آمده و در بخش اعمال سوم جمادی‌الثانی نیز نقل شده است:
السَّلَامُ عَلَیْکِ یَا سَیِّدَهَ نِسَاءِ الْعَالَمِینَ، السَّلَامُ عَلَیْکِ یَا وَالِدَهَ الْحُجَجِ عَلَى النَّاسِ أَجْمَعِینَ، السَّلَامُ عَلَیْکِ أَیَّتُهَا الْمَظْلُومَهُ الْمَمْنُوعَهُ حَقُّهَا.
اللّٰهُمَّ صَلِّ عَلَى أَمَتِکَ وَابْنَهِ نَبِیِّکَ، وَزَوْجَهِ وَصِیِّ نَبِیِّکَ، صَلَاهً تُزْلِفُهَا فَوْقَ زُلْفَى عِبَادِکَ الْمُکَرَّمِینَ، مِنْ أَهْلِ السَّمَاوَاتِ وَأَهْلِ الْأَرَضِینَ.
ترجمه زیارت کوتاه حضرت فاطمه
سلام بر تو، ای بانوی زنان جهانیان. سلام بر تو، ای مادر حجت‌های خدا بر تمامی مردم. سلام بر تو، ای ستم‌دیده‌ای که حقش از او بازداشته شد.
خدایا، بر بنده‌ات و دختر پیامبرت و همسر جانشین پیامبرت درود فرست؛ درودی که او را برتر از جایگاه قرب بندگان گرامی‌ات از اهل آسمان‌ها و زمین‌ها، به تو نزدیک سازد.
در این زیارت، ابتدا سلام به حضرت فاطمه گفته می‌شود و سپس خطاب به خداوند، برای ایشان درود درخواست می‌شود. از این نظر، جایگاه «سلام» و «صلوات» در متن روشن است. متن درودهای دیگر را می‌توانید در صلوات مخصوص حضرت زهرا با معنی بخوانید.
تفاوت زیارت حضرت زهرا با تسبیحات و نماز چیست؟
زیارت، متن سلام و اظهار ارادت است. تسبیحات حضرت زهرا ذکر «الله اکبر»، «الحمدلله» و «سبحان‌الله» با شمار مشخص است؛ نماز نیز رکعت، قرائت و اعمال مخصوص خود را دارد. نام‌بردن از حضرت زهرا در هر سه، به معنای یکسان‌بودن این عبادت‌ها نیست.
برای ذکر پس از نماز، ترتیب تسبیحات حضرت زهرا و برای نماز، روش نماز حضرت زهرا و نماز استغاثه را ببینید. در برنامه دعاخوانی می‌توان هرکدام را با عنوان و شیوه خود انجام داد، بدون آنکه اجزای آن‌ها را به متن زیارت افزود.
زیارت را چگونه با توجه بخوانیم؟
ابتدا یکی از دو متن را انتخاب کنید، آن را آرام بخوانید و معنی همان بخش را مرور کنید. اگر با تلفظ واژه‌ای آشنا نیستید، آن را از روی متن معتبر تمرین کنید. دشواری یک واژه را با حذف یا جایگزینی خودسرانه عبارت عربی برطرف نکنید.
شناخت زمان این بزرگداشت نیز به انتخاب متن کمک می‌کند. توضیح تفاوت مناسبت‌ها در تاریخ فاطمیه اول و دوم آمده است. اگر پس از زیارت خواسته‌ای دارید، می‌توانید آن را جداگانه از خدا بخواهید؛ راهنمای دعای حاجت در فاطمیه اول چند دعای قرآنی را معرفی می‌کند.
آیا این زیارت تعداد یا زمان اجباری دارد؟
در متن دو زیارتِ نقل‌شده در این صفحه، دستورِ تکرار به تعداد مشخص برای گرفتن حاجتی معین نیامده است. همچنین نباید خواندن زیارت را وظیفه‌ای هم‌ردیف نماز واجب معرفی کرد. اگر کسی ختمی جداگانه پیشنهاد می‌کند، منبع تعداد و شرط‌های همان ختم باید مستقل بررسی شود.
منابع
- شیخ عباس قمی، مفاتیح الجنان؛ بخش زیارت حضرت فاطمه(سلام‌الله‌علیها) و اعمال سوم جمادی‌الثانی.
- مفاتیح نوین، پایگاه رسمی آیت‌الله مکارم شیرازی؛ زیارت اول و دوم حضرت فاطمه(س)، و اعمال سوم جمادی‌الثانی.
- شیخ طوسی، تهذیب الاحکام، جلد ۶، صفحه ۹، حدیث ۱۲؛ مأخذ زیارت یا ممتحنه، مطابق ارجاع مفاتیح نوین.
- علامه مجلسی، بحارالانوار، جلد ۹۷، صفحه ۱۹۴، حدیث ۱۱؛ و سید ابن‌طاووس، اقبال الاعمال، بخش سوم جمادی‌الثانی؛ مآخذ معرفی‌شده در مفاتیح نوین.
