جشن فروردینگان؛ آداب و رسوم زرتشتیان در 19 فروردین ماه

جشن فروردینگان و آداب زرتشتیان یکی از مهم‌ترین و کهن‌ترین اعیان در تقویم ایرانی و آیین زرتشت است که در نوزدهم فروردین ماه برگزار می‌شود. این روز به دلیل مصادف بودن نام ماه و روز، جایگاه ویژه‌ای در فرهنگ ایرانی دارد و به عنوان جشنی برای بزرگداشت ارواح پاک درگذشتگان شناخته می‌شود. در این روز، پیروان آیین زرتشت با رفتن به پرستشگاه‌ها، خواندن اوستا و انجام اعمال خیر، روح درگذشتگان خود را تسلی می‌دهند و برای شادی آن‌ها دعا می‌کنند. آشنایی با این آداب و رسوم نه تنها به حفظ میراث فرهنگی ایران کمک می‌کند، بلکه درک عمیق‌تری از باورهای دینی و فرهنگی جامعه ما فراهم می‌آورد.

در طول تاریخ، جشن‌های مرتبط با اموات در ادیان مختلف وجود داشته است، اما جشن فروردینگان ویژگی‌های منحصر به فردی دارد که آن را متمایز می‌کند. زرتشتیان در این روز با تهیه غذاهای خاص مانند «لرک» و «سورک» و همچنین نان مقدس «درون»، مراسم آفرینگان را به جا می‌آورند. این مراسم تنها یک آیین مذهبی نیست، بلکه فرصتی برای اتحاد خانواده‌ها و کمک به نیازمندان است. در ادامه به بررسی دقیق‌تر تاریخچه، آداب و رسوم و نکات جالب این جشن می‌پردازیم.

تاریخچه و اهمیت جشن فروردینگان

در آیین مزدیسنا، زمانی که نام ماه و روز با هم مصادف می‌شود، آن روز به عنوان یک جشن بزرگ شناخته می‌شود. نوزدهم فروردین، که نام روز و ماه یکی است، به «جشن فروردینگان» یا «فروردگان» معروف است. این جشن به «فره وهر» یا همان روح درگذشتگان پاک تعلق دارد و هدف اصلی آن تسلی روح این عزیزان است. زرتشتیان، چه بزرگ و چه کوچک، در این روز به پرستشگاه‌ها می‌روند، اوستا می‌خوانند و به عبادت خداوند می‌پردازند. همچنین، آن‌ها با کمک مالی یا سایر مساعدت‌ها به نیکوکاری برای ساختمان‌های عمومی و رفع نیاز نیازمندان اقدام می‌کنند.

این آیین شباهت‌هایی با جشن‌های اموات در سایر ادیان دارد. برای مثال، در آیین هندو، ستایش نیاکان (پیترا) شباهت‌هایی به فروردگان دارد. در آیین زرتشت، باور بر این است که روح پس از به خاک سپردن بدن، به مقامی بلند می‌رسد. اگرچه آرامگاه آن‌ها در زمین است، اما باور دارند که ارواح می‌توانند بر زمین تسلط داشته باشند. فدیه و قربانی در این آیین‌ها برای جلب توجه ارواح از عالم بالا به سوی خود انجام می‌شود. در فرهنگ روم باستان نیز در ماه فوریه، جشنی برای مردگان برگزار می‌شد و در قبرستان‌ها نیایش می‌کردند.

آداب و رسوم خاص در جشن فروردینگان

یکی از جذاب‌ترین بخش‌های جشن فروردینگان، تهیه و توزیع خوراکی‌های خاص است. زرتشتیان در این روز به آرامگاه درگذشتگان می‌روند و در معبد آنجا چوب صندل و بخور تقدیم می‌کنند. یکی از سنت‌های دیرینه، تهیه «لرک» است که از هفت نوع میوه خشک تشکیل شده است. موبد پس از خواندن اوستا بر روی این میوه‌ها، آن‌ها را به عنوان تبرک بین مردم تقسیم می‌کند. همچنین، نان «سورک» که از روغن کنجد تهیه می‌شود، در قبرستان‌ها پخش می‌شود و نمادی از بخشش و نیکی است.

علاوه بر خوراکی‌ها، مراسم «آفرینگان» نیز از بخش‌های مهم این جشن است. در این مراسم، موبدان و زرتشتیان پیش از شروع دعا، طهارت خود را به جا می‌آورند و وضو می‌گیرند که در زبان پهلوی به آن «پادیاب» می‌گویند. آن‌ها قسمتی از «فروردین یشت» و نمازهای دیگری مانند «آفرینگان اردا فروش» را می‌سرایند. این آیین‌ها نشان‌دهنده احترام عمیق زرتشتیان به نیاکان و باور به زندگی پس از مرگ است. در هندوستان نیز زرتشتیان به آرامگاه‌ها رفته و مراسم مشابهی را برگزار می‌کنند.

سوالات متداول