۹ علامت فیبروم رحم که زنان نباید نادیده بگیرند ؛ چه زمانی درمان لازم است؟

فیبروم رحم یکی از شایع‌ترین توده‌های خوش‌خیم رحم است و شنیدن نام آن پس از سونوگرافی لزوماً نباید به معنی سرطان یا نیاز فوری به جراحی تلقی شود. فیبروم که با نام‌های میوم یا لیومیوم نیز شناخته می‌شود، از سلول‌های عضلانی و بافت‌های رحم تشکیل شده و ممکن است به صورت یک توده منفرد یا چند توده با اندازه‌های متفاوت ایجاد شود.

چه زمانی درمان فیبروم لازم است

بسیاری از زنان مبتلا به فیبروم هیچ علامتی ندارند و ممکن است توده تنها هنگام یک معاینه یا سونوگرافی معمولی کشف شود. در مقابل، بعضی فیبروم‌ها بسته به محل قرارگیری و اندازه خود می‌توانند باعث خونریزی شدید، درد و احساس فشار در لگن، کم‌خونی یا مشکلات مربوط به باروری شوند.

نکته مهم این است که فقط اندازه فیبروم تعیین‌کننده شدت بیماری نیست. گاهی یک فیبروم کوچک که به داخل حفره رحم رشد کرده، بیشتر از یک فیبروم بزرگ در سطح خارجی رحم علامت ایجاد می‌کند.

فیبروم رحم چیست و چرا ایجاد می‌شود؟

فیبروم‌ها توده‌های غیرسرطانی هستند که در دیواره رحم، داخل حفره رحم یا در سطح خارجی آن رشد می‌کنند. علت دقیق شکل‌گیری آنها هنوز کاملاً مشخص نشده است، اما عوامل ژنتیکی، هورمونی و زیستی در رشد آنها نقش دارند.

استروژن و پروژسترون از هورمون‌هایی هستند که با رشد فیبروم ارتباط دارند. به همین دلیل این توده‌ها بیشتر در سال‌های باروری مشاهده می‌شوند و در بسیاری از زنان پس از یائسگی، زمانی که میزان این هورمون‌ها کاهش پیدا می‌کند، کوچک‌تر می‌شوند.

وجود سابقه خانوادگی فیبروم نیز می‌تواند احتمال ابتلا را افزایش دهد، هرچند داشتن مادر یا خواهری مبتلا به فیبروم به معنی ابتلای قطعی فرد نیست.

۹ علامت مهم فیبروم رحم

همه فیبروم‌ها علامت ایجاد نمی‌کنند؛ اما هنگامی که توده روی حفره رحم، مثانه، روده یا بافت‌های اطراف اثر می‌گذارد ممکن است نشانه‌هایی ظاهر شوند.

۱. خونریزی شدید در دوران قاعدگی

یکی از شناخته‌شده‌ترین علائم فیبروم، افزایش حجم خونریزی قاعدگی است. ممکن است فرد مجبور شود پد یا تامپون را در فاصله‌های کوتاه‌تری تعویض کند یا خونریزی او نسبت به گذشته به شکل محسوسی بیشتر شود.

این علامت به‌خصوص در فیبروم‌هایی که به سمت حفره داخلی رحم رشد می‌کنند اهمیت دارد.

۲. طولانی شدن مدت پریود

فیبروم در بعضی افراد باعث طولانی‌تر شدن دوره خونریزی می‌شود. اگر مدت پریود نسبت به الگوی همیشگی تغییر کرده است، بهتر است علت بررسی شود.

هر تغییر در سیکل قاعدگی الزاماً به دلیل فیبروم نیست. درباره تفاوت سیکل طبیعی با تغییرات غیرعادی می‌توانید مطلب فاصله طبیعی بین دو پریود و تغییرات چرخه قاعدگی را نیز بخوانید.

۳. احساس فشار یا سنگینی در پایین شکم

با بزرگ شدن بعضی فیبروم‌ها، فرد ممکن است احساس سنگینی، پُری یا فشار در بخش پایین شکم یا لگن داشته باشد. این احساس همیشه به صورت درد شدید نیست و گاهی بیشتر شبیه وجود فشار دائمی در ناحیه لگن توصیف می‌شود.

۴. درد لگنی یا پایین شکم

درد یکی دیگر از نشانه‌های احتمالی است. درد می‌تواند هنگام قاعدگی شدیدتر شود یا در برخی افراد در زمان‌های دیگر نیز وجود داشته باشد.

از آنجا که درد پایین شکم دلایل متعددی دارد، نباید هر درد لگنی را به فیبروم نسبت داد. در مطلب دردهای شکمی زنان و علائمی که باید جدی گرفته شوند درباره برخی علل دیگر درد شکم و لگن توضیح داده‌ایم.

۵. تکرر ادرار

فیبرومی که به سمت بخش جلویی رحم رشد کرده و به مثانه فشار وارد می‌کند ممکن است باعث شود فرد دفعات بیشتری نیاز به ادرار کردن داشته باشد.

در فیبروم‌های بسیار بزرگ حتی ممکن است تخلیه کامل مثانه دشوار شود. البته عفونت ادراری، مشکلات مثانه و بیماری‌های دیگر نیز می‌توانند تکرر ادرار ایجاد کنند.

۶. یبوست یا فشار روی روده

فیبروم‌هایی که در بخش پشتی رحم قرار دارند ممکن است به روده فشار وارد کنند و در برخی افراد باعث یبوست یا احساس فشار هنگام دفع شوند.

۷. کم‌خونی و خستگی

خونریزی شدید و مداوم قاعدگی می‌تواند به کاهش ذخایر آهن و کم‌خونی فقر آهن منجر شود. خستگی، ضعف، کاهش توان فعالیت و رنگ‌پریدگی ممکن است در این شرایط ایجاد شوند.

اگر پریودهای سنگین دارید و مدام احساس خستگی می‌کنید، بهتر است احتمال کمبود آهن نیز بررسی شود. در پرشین‌وی مطلب علائم کمبود آهن در زنان و نشانه‌هایی که نباید نادیده گرفت اطلاعات تکمیلی درباره این موضوع ارائه می‌کند.

۸. درد هنگام رابطه جنسی

بسته به محل فیبروم، بعضی زنان هنگام رابطه جنسی درد یا احساس فشار را تجربه می‌کنند. این علامت نیز اختصاصی فیبروم نیست و مشکلات متعدد دیگری می‌توانند چنین دردی ایجاد کنند.

۹. بزرگ شدن شکم بدون افزایش وزن واضح

فیبروم‌های بزرگ یا وجود چند فیبروم ممکن است اندازه رحم را افزایش دهند و در برخی افراد باعث برجسته‌تر شدن پایین شکم شوند.

این حالت معمولاً در فیبروم‌های بزرگ‌تر دیده می‌شود و باید با تصویربرداری بررسی شود؛ زیرا ظاهر شکم به تنهایی نمی‌تواند وجود فیبروم را ثابت کند.

انواع فیبروم رحم؛ محل توده چرا مهم است؟

پزشکان فیبروم را بر اساس محل رشد آن دسته‌بندی می‌کنند. این دسته‌بندی از نظر علائم و تصمیم‌گیری برای درمان اهمیت زیادی دارد.

فیبروم اینترامورال

فیبروم اینترامورال داخل دیواره عضلانی رحم رشد می‌کند. بزرگ شدن آن می‌تواند باعث افزایش اندازه رحم، احساس فشار و گاهی خونریزی بیشتر شود.

فیبروم ساب موکوزال

این فیبروم به سمت حفره داخلی رحم برجسته می‌شود. فیبروم ساب موکوزال حتی اگر اندازه زیادی نداشته باشد می‌تواند باعث خونریزی شدید شود و از نظر باروری اهمیت بیشتری داشته باشد.

فیبروم ساب سروزال

فیبروم ساب سروزال در سطح خارجی رحم رشد می‌کند. این نوع اگر بزرگ شود ممکن است به مثانه، روده یا بافت‌های اطراف فشار وارد کند.

فیبروم پایه‌دار

بعضی فیبروم‌ها از طریق یک ساقه به رحم متصل هستند و به آنها فیبروم پایه‌دار گفته می‌شود. این نوع ممکن است در سطح داخلی یا خارجی رحم ایجاد شود.

فیبروم رحم چگونه تشخیص داده می‌شود؟

گاهی پزشک هنگام معاینه لگنی متوجه بزرگ یا نامنظم بودن رحم می‌شود، اما معمولاً برای تأیید وجود فیبروم از تصویربرداری استفاده می‌شود.

سونوگرافی یکی از رایج‌ترین روش‌هاست و می‌تواند اندازه، محل و تعداد فیبروم‌ها را مشخص کند. سونوگرافی ممکن است از روی شکم یا به صورت واژینال انجام شود.

در شرایطی که اطلاعات دقیق‌تری لازم باشد، MRI می‌تواند نقشه واضح‌تری از اندازه و موقعیت فیبروم‌ها در اختیار پزشک قرار دهد. این موضوع به‌خصوص هنگام برنامه‌ریزی برای برخی روش‌های درمانی اهمیت پیدا می‌کند.

هیستروسکوپی نیز در بررسی فیبروم‌هایی که داخل حفره رحم برجسته شده‌اند کاربرد دارد. در این روش وسیله باریکی از طریق دهانه رحم وارد شده و داخل رحم مشاهده می‌شود.

آیا هر فیبروم رحم باید درمان شود؟

خیر. یکی از مهم‌ترین نکات درباره فیبروم این است که وجود توده به تنهایی دلیل شروع درمان نیست.

اگر فیبروم علامتی ایجاد نکند یا مشکلات آن بسیار خفیف باشد، پزشک ممکن است فقط پیگیری را توصیه کند. این رویکرد به‌خصوص در فردی که به یائسگی نزدیک است می‌تواند مناسب باشد، زیرا بسیاری از فیبروم‌ها پس از کاهش هورمون‌های تولیدمثلی کوچک‌تر می‌شوند.

درمان بیشتر زمانی مطرح می‌شود که خونریزی شدید، کم‌خونی، درد، فشار لگنی، مشکلات مثانه یا روده، اختلال قابل توجه در زندگی روزمره یا بعضی مشکلات باروری وجود داشته باشد.

آیا فیبروم باعث ناباروری می‌شود؟

خیر؛ وجود فیبروم به معنی ناباروری نیست. تعداد زیادی از زنان مبتلا به فیبروم به طور طبیعی باردار می‌شوند.

با این حال نوع و محل فیبروم اهمیت دارد. فیبروم‌هایی که شکل حفره رحم را تغییر می‌دهند، به‌خصوص نوع ساب موکوزال، ممکن است روی لانه‌گزینی یا بارداری اثر بیشتری داشته باشند.

اگر قصد بارداری دارید و فیبروم در سونوگرافی شما دیده شده است، مطلب کامل فیبروم رحم و بارداری؛ آیا فیبروم شانس مادر شدن را کاهش می‌دهد؟ می‌تواند اطلاعات بیشتری درباره تفاوت انواع فیبروم و تأثیر آنها بر باروری در اختیار شما قرار دهد.

نکته مهم این است که هنگام بررسی ناباروری، وجود فیبروم نباید بدون ارزیابی سایر عوامل به عنوان تنها علت معرفی شود.

درمان دارویی فیبروم رحم

داروها معمولاً با هدف کنترل علائم استفاده می‌شوند و همه آنها باعث از بین رفتن کامل فیبروم نمی‌شوند.

ترانکسامیک اسید یکی از داروهایی است که ممکن است برای کاهش خونریزی شدید قاعدگی تجویز شود. برخی داروهای ضدالتهابی نیز می‌توانند به کاهش درد کمک کنند.

روش‌های هورمونی مانند برخی قرص‌های جلوگیری از بارداری یا IUD آزادکننده پروژستین ممکن است خونریزی را کمتر کنند. IUD هورمونی خود فیبروم را از بین نمی‌برد و برای همه انواع فیبروم مناسب نیست؛ برای مثال تغییر شکل قابل توجه حفره رحم می‌تواند استفاده از آن را محدود کند.

داروهای مؤثر بر GnRH نیز در شرایط مشخص می‌توانند خونریزی یا اندازه فیبروم را کاهش دهند. برخی از این داروها به دلیل عوارض احتمالی مانند گرگرفتگی یا کاهش تراکم استخوان معمولاً برای مدت محدود و تحت نظر پزشک استفاده می‌شوند.

میومکتومی؛ برداشتن فیبروم بدون برداشتن رحم

میومکتومی جراحی‌ای است که در آن فیبروم‌ها برداشته می‌شوند اما رحم باقی می‌ماند. به همین دلیل در افرادی که می‌خواهند رحم حفظ شود یا در آینده امکان بارداری داشته باشند می‌تواند یکی از گزینه‌ها باشد.

روش انجام میومکتومی به محل، اندازه و تعداد فیبروم‌ها بستگی دارد. فیبروم داخل حفره رحم ممکن است از طریق هیستروسکوپی برداشته شود، در حالی که برخی فیبروم‌ها به لاپاراسکوپی یا جراحی باز نیاز دارند.

پس از میومکتومی، فیبروم برداشته‌شده دوباره رشد نمی‌کند؛ اما ممکن است در بخش دیگری از رحم فیبروم جدید تشکیل شود.

آمبولیزاسیون شریان رحم چیست؟

در آمبولیزاسیون شریان رحم، ذرات کوچکی از طریق کاتتر به رگ‌های تغذیه‌کننده فیبروم رسانده می‌شوند. با کاهش خون‌رسانی، فیبروم به‌تدریج کوچک می‌شود و علائمی مانند خونریزی یا فشار ممکن است کاهش پیدا کنند.

این روش بدون برداشتن رحم انجام می‌شود، اما برای فردی که قصد بارداری آینده دارد باید اثرات احتمالی آن بر باروری و بارداری به‌طور جداگانه با پزشک بررسی شود.

ابلیشن رادیوفرکانسی و اولتراسوند متمرکز

در ابلیشن رادیوفرکانسی از انرژی حرارتی برای تخریب بافت فیبروم استفاده می‌شود و توده طی ماه‌های بعد کوچک‌تر می‌شود.

در روش اولتراسوند متمرکز تحت هدایت MRI نیز پزشک با کمک تصاویر MRI، امواج پرانرژی را به بخش مشخصی از فیبروم هدایت می‌کند تا بافت آن تخریب شود.

این روش‌ها برای همه افراد مناسب نیستند و محل، تعداد و اندازه فیبروم و برنامه بارداری باید در تصمیم‌گیری لحاظ شود.

هیسترکتومی چه زمانی برای فیبروم انجام می‌شود؟

هیسترکتومی به معنی برداشتن رحم است و درمان قطعی فیبروم محسوب می‌شود؛ زیرا با برداشتن رحم دیگر فیبروم رحمی ایجاد نخواهد شد.

با این حال هیسترکتومی برای همه زنان مبتلا به فیبروم لازم نیست. این روش ممکن است زمانی در نظر گرفته شود که فیبروم‌ها بسیار بزرگ یا علامت‌دار باشند، روش‌های دیگر مؤثر یا مناسب نباشند یا فرد تصمیمی برای بارداری آینده نداشته باشد.

از آنجا که برداشتن رحم یک تصمیم مهم است، آگاهی از تغییرات بعد از عمل اهمیت دارد. مطلب بعد از برداشتن رحم چه اتفاقی برای بدن می‌افتد؟ توضیحات تکمیلی درباره این جراحی ارائه می‌کند.

آیا فیبروم بعد از یائسگی از بین می‌رود؟

فیبروم‌ها در بسیاری از زنان پس از یائسگی کوچک‌تر می‌شوند، زیرا سطح استروژن و پروژسترون کاهش پیدا می‌کند. به همین علت اگر علائم خفیف باشند و فرد به یائسگی نزدیک باشد، ممکن است پزشک فقط پیگیری را پیشنهاد کند.

با این حال خونریزی بعد از یائسگی طبیعی تلقی نمی‌شود و باید بررسی پزشکی شود؛ حتی اگر فرد سابقه فیبروم داشته باشد.

آیا فیبروم با رژیم غذایی یا داروی گیاهی درمان می‌شود؟

در حال حاضر شواهد معتبر پزشکی وجود ندارد که نشان دهد یک دمنوش، گیاه دارویی یا رژیم غذایی مشخص بتواند فیبروم را به شکل قطعی از بین ببرد.

تغذیه متعادل، فعالیت بدنی و حفظ وزن مناسب برای سلامت عمومی مفید هستند، اما نباید جایگزین بررسی پزشکی فیبروم علامت‌دار شوند.

این موضوع به‌خصوص در فردی که خونریزی زیاد دارد اهمیت بیشتری پیدا می‌کند؛ زیرا تأخیر در درمان می‌تواند کم‌خونی را تشدید کند.

چه زمانی باید برای فیبروم به پزشک مراجعه کرد؟

قاعدگی بسیار سنگین یا دردناک، خونریزی بین دو پریود، احساس فشار یا درد مداوم در لگن، مشکل در تخلیه مثانه و خستگی شدید همراه با خونریزی زیاد از علائمی هستند که نیاز به بررسی دارند.

درد ناگهانی و شدید لگن یا خونریزی بسیار زیاد نیز باید سریع‌تر ارزیابی شود.

همچنین اگر قصد بارداری دارید و فیبروم دارید، بهتر است پیش از اقدام درباره محل و اندازه توده و تأثیر احتمالی آن بر بارداری با متخصص زنان مشورت کنید.

آیا اندازه فیبروم مشخص می‌کند که باید جراحی شود؟

خیر. هیچ عدد ثابتی وجود ندارد که بگوییم تمام فیبروم‌های بزرگ‌تر از آن الزاماً نیازمند جراحی هستند. اندازه فقط یکی از عوامل تصمیم‌گیری است.

برای مثال، یک فیبروم کوچک داخل حفره رحم ممکن است خونریزی شدید ایجاد کند، در حالی که یک فیبروم بزرگ‌تر در سطح خارجی رحم ممکن است علامت مهمی نداشته باشد.

پزشک علاوه بر اندازه، محل، تعداد فیبروم‌ها، شدت علائم، کم‌خونی، سن و برنامه بارداری فرد را در نظر می‌گیرد.

جدول مقایسه روش‌های درمان فیبروم رحم

پرسش‌های متداول درباره فیبروم رحم

آیا فیبروم رحم سرطان است؟

خیر. فیبروم توده‌ای خوش‌خیم است و با سرطان رحم یکسان نیست. با این حال تشخیص توده باید توسط پزشک و بر اساس بررسی مناسب انجام شود.

فیبروم چند سانتی خطرناک است؟

اندازه به تنهایی معیار خطر یا نیاز به درمان نیست. محل فیبروم، علائم و اثر آن بر رحم و اندام‌های اطراف اهمیت بیشتری دارند.

آیا فیبروم بدون جراحی درمان می‌شود؟

بله. بسیاری از فیبروم‌ها اصلاً نیاز به درمان ندارند. برخی علائم با دارو کنترل می‌شوند و روش‌هایی مانند آمبولیزاسیون یا ابلیشن نیز برای بعضی افراد قابل استفاده‌اند.

آیا با وجود فیبروم می‌توان باردار شد؟

بله. بسیاری از زنان مبتلا به فیبروم به صورت طبیعی باردار می‌شوند. برخی انواع، به‌خصوص فیبروم‌هایی که حفره رحم را تغییر می‌دهند، ممکن است تأثیر بیشتری بر باروری داشته باشند.

آیا فیبروم بعد از درمان دوباره ایجاد می‌شود؟

پس از میومکتومی، توده‌هایی که برداشته شده‌اند بازنمی‌گردند؛ اما احتمال تشکیل فیبروم‌های جدید وجود دارد. هیسترکتومی تنها روشی است که با برداشتن رحم امکان تشکیل مجدد فیبروم رحمی را از بین می‌برد.

آیا فیبروم باعث کم‌خونی می‌شود؟

اگر فیبروم باعث خونریزی شدید یا طولانی قاعدگی شود، از دست دادن مداوم خون می‌تواند منجر به کمبود آهن و کم‌خونی شود.

جمع‌بندی

فیبروم رحم بسیار شایع و در اغلب موارد خوش‌خیم است. همه فیبروم‌ها علامت ایجاد نمی‌کنند و همه آنها نیز نیازمند دارو یا جراحی نیستند.

خونریزی شدید، طولانی شدن قاعدگی، احساس فشار در لگن، تکرر ادرار، درد شکم و کم‌خونی از نشانه‌هایی هستند که ممکن است با فیبروم همراه باشند، اما تشخیص باید با معاینه و تصویربرداری انجام شود.

روش درمان نیز برای همه یکسان نیست. گاهی تنها پیگیری کافی است، گاهی دارو برای کنترل علائم استفاده می‌شود و در برخی افراد روش‌هایی مانند میومکتومی، آمبولیزاسیون، ابلیشن یا هیسترکتومی مطرح می‌شود.

اگر حفظ باروری اهمیت دارد، این موضوع باید از همان ابتدای تصمیم‌گیری درباره درمان با پزشک مطرح شود؛ زیرا محل فیبروم و نوع روش درمان می‌توانند در انتخاب بهترین گزینه تأثیر داشته باشند.

منابع

American College of Obstetricians and Gynecologists – Uterine Fibroids

NICHD – Uterine Fibroids

NICHD – Treatments for Uterine Fibroids

NICHD – Uterine Fibroids, Pregnancy and Fertility

Mayo Clinic – Uterine Fibroids: Symptoms and Causes

Mayo Clinic – Uterine Fibroids: Diagnosis and Treatment