بیوگرافی کیهان کلهر؛ زندگی، کمانچه و همکاری‌های ماندگار
بیوگرافی کیهان کلهر، آشنایی با نوازنده‌ای است که صدای کمانچه را به گوش شنوندگان زیادی در جهان رسانده است. او آهنگساز هم هست و هم با خوانندگان ایرانی کار کرده، هم کنار نوازندگانی از فرهنگ‌های دیگر نشسته است. در این معرفی پرشین‌وی، از زندگی او شروع می‌کنیم و به آلبوم‌ها و افتخاراتش می‌رسیم.
بیوگرافی کیهان کلهر؛ از کودکی تا نوازندگی حرفه‌ای
کیهان کلهر متولد ۳ آذر ۱۳۴۲ است و در تاریخ انتشار این مطلب، ۲ آبان ۱۴۰۵، ۶۲ سال دارد. او اصالت کُرد دارد و آموزش موسیقی را از هفت‌سالگی شروع کرد. در سیزده‌سالگی به ارکستر رادیو و تلویزیون راه یافت. بعدتر برای شناخت موسیقی مناطق مختلف ایران سفر کرد. نغمه‌های کردستان و خراسان، در کنار آموزش موسیقی دستگاهی، بخشی از دنیای موسیقی او را شکل دادند.
کلهر از هم‌بنیان‌گذاران گروه دستان، گروه غزل و مجموعه استادان موسیقی ایران است. در کارنامه او هم اجرای تک‌نوازی دیده می‌شود و هم کار گروهی؛ از همکاری با خواننده تا همراهی با ارکسترهای بزرگ.
ساز کیهان کلهر چیست؟
ساز اصلی او کمانچه است؛ سازی زهی که با آرشه نواخته می‌شود. نوازنده با حرکت آرشه و جابه‌جاکردن انگشت‌ها روی سیم‌ها، صداهای مختلف می‌سازد. کلهر سه‌تار و شاه‌کمان هم می‌نوازد. نام سازها شبیه هم است، اما شکل و صدایشان یکی نیست.
بخش مهمی از کار او بداهه‌نوازی است. یعنی نوازنده هنگام اجرا، با تکیه به دانسته‌ها و تمرین‌های قبلی، مسیر موسیقی را همان لحظه پیش می‌برد. در اجرای دونفره، هر نوازنده به دیگری گوش می‌دهد و با سازش جواب می‌دهد؛ شبیه یک گفت‌وگو که به‌جای کلمه، با صدا پیش می‌رود.
همکاری کیهان کلهر با شجریان، علیزاده و ناظری
«شب، سکوت، کویر» از شناخته‌شده‌ترین همکاری‌های او با محمدرضا شجریان است. کلهر آهنگسازی این اثر را بر عهده داشت و از فضای موسیقی خراسان در آن استفاده کرد.
در مجموعه استادان موسیقی ایران، کمانچه او کنار آواز شجریان، ساز حسین علیزاده و تنبک همایون شجریان شنیده می‌شود. آلبوم‌های «بی تو به سر نمی‌شود» و «فریاد» از کارهای این جمع هستند.
کلهر برای شهرام ناظری هم آهنگسازی کرده است. برای دنبال‌کردن بخش دیگری از همکاری‌هایش با شجریان، مرور زندگی و آثار محمدرضا شجریان در آرشیو سایت را ببینید. همچنین در گزارش باغ هنر بم، از نقش او در همراهی هنرمندان برای این طرح فرهنگی یاد شده است.
چند آلبوم کیهان کلهر برای شناخت بهتر موسیقی او
باران؛ همراهی کمانچه و سیتار
آلبوم The Rain یا «باران»، از گروه غزل، در سال ۲۰۰۳ منتشر شد. در این اثر، کلهر کمانچه می‌نوازد، شجاعت حسین خان سیتار و آواز دارد و سندیپ داس طبلا می‌زند. سیتار، ساز زهی هندی است و با سه‌تار ایرانی تفاوت دارد. گفت‌وگوی این سازها، بخش اصلی شنیدنیِ آلبوم است.
باد؛ گفت‌وگو با باغلاما
The Wind یا «باد» در سال ۲۰۰۶ منتشر شد. اردال ارزنجان نوازنده باغلاما، از همکاران اصلی کلهر در این اثر است و اولاش اوزدمیر هم دیوان‌باغلاما می‌نوازد. صدای آرشه کمانچه در کنار صدای زخمه‌ای باغلاما، دو رنگ متفاوت به موسیقی می‌دهد.
آسمان همه جا همین رنگ است
آلبوم The Sky Is the Same Colour Everywhere، حاصل همکاری کلهر و تومانی دیاباته، در ۵ مه ۲۰۲۳ منتشر شد. دیاباته هنرمند اهل مالی و نوازنده کُرا بود؛ سازی ۲۱ سیمی از غرب آفریقا. در این آلبوم، کمانچه و کُرا بدون نیاز به خواننده با هم گفت‌وگو می‌کنند.
آیا کیهان کلهر جایزه گرمی گرفته است؟
کلهر در موفقیت گروه جاده ابریشم حضور داشته است: آلبوم Sing Me Home از یویو ما و این گروه، در سال ۲۰۱۷ برنده گرمی بهترین آلبوم موسیقی جهان شد.
در پرونده جداگانه او در آرشیو رسمی گرمی، سه نامزدی و صفر برد ثبت شده است:
- «باران» با گروه غزل، سال ۲۰۰۴.
- «بی تو به سر نمی‌شود» با مجموعه استادان موسیقی ایران، سال ۲۰۰۴.
- «فریاد» با مجموعه استادان موسیقی ایران، سال ۲۰۰۶.
بنابراین باید برد گروهی سال ۲۰۱۷ را از این سه نامزدی جدا حساب کرد. او در سال ۲۰۱۹ جایزه هنرمند وومکس را هم گرفت؛ تقدیری برای مهارت در کمانچه، تجربه‌های تازه و همکاری با هنرمندان دیگر. در ایران نیز گزارش جشن چلچراغ از اهدای نشان عشق به هنر ایران به او خبر داده است.
همسر کیهان کلهر کیست؟
همسر کیهان کلهر، زهره سلطان‌آبادی است.
منابع: آرشیو رسمی گرمی؛ وومکس؛ گروه جاده ابریشم؛ ناشران ECM، یونیورسال موزیک فرانسه و ریال ورلد رکوردز؛ معرفی هنرمند در اف‌کت؛ عصر ایران؛ آرشیو پرشین‌وی.
مطالب مرتبط
