آیا واقعاً برنج مانده در دمای اتاق می‌تواند ما را بیمار کند؟ علائم مسمومیت با برنج مانده چیست ؟
سندرم برنج داغ‌شده
سندرم برنج داغ‌شده اصطلاحی است که به مسمومیت غذایی ناشی از مصرف برنجی گفته می‌شود که به‌درستی نگهداری نشده است. عامل این مسمومیت، باکتری اسپورزایی به نام باسیلوس سرئوس (Bacillus cereus) است. برخلاف باکتری‌های رایج مواد غذایی مانند سالمونلا و اشریشیا کلی، پختن یا داغ کردن مجدد غذا شما را در برابر عفونت باسیلوس سرئوس محافظت نمی‌کند؛ زیرا سموم تولیدشده توسط این باکتری مقاوم به حرارت هستند و اسپورهای آن نیز می‌توانند فرایند پخت را تحمل کنند.
امیلی هوویس، استادیار دانشکده بهداشت عمومی دانشگاه واشینگتن و کارشناس سابق ایمنی مواد غذایی، در این باره توضیح می‌دهد: «این باکتری فرایند پخت اولیه را به شکل اسپور پشت سر می‌گذارد و اگر در دمای اتاق باقی بماند، سموم تولید می‌کند. بنابراین حتی وقتی برنج را داغ می‌کنید، سلول‌های رویشی باکتری را می‌کشید، اما سموم را از بین نمی‌برید.»
علائم مسمومیت با برنج مانده چیست و چه زمانی ظاهر می‌شود؟
علائم ناشی از سم باکتری باسیلوس سرئوس معمولاً بین ۶ تا ۱۲ ساعت پس از مصرف غذا ظاهر می‌شوند که سریع‌تر از بسیاری از بیماری‌های غذایی دیگر است. این علائم شامل تهوع شدید، گرفتگی عضلات شکم و استفراغ مکرر است. در برخی موارد، اگر باکتری در روده تکثیر یابد و سم تولید کند، ممکن است اسهال شدید نیز رخ دهد. هرچند این علائم بسیار آزاردهنده هستند، اما معمولاً ظرف ۲۴ ساعت برطرف می‌شوند. با این حال، اگر تب داشتید یا پس از چند روز بهبود نیافتید، باید به پزشک مراجعه کنید.
| نوع مسمومیت | عامل | علائم | زمان بروز |
|---|---|---|---|
| مسمومیت با باسیلوس سرئوس (نوع استفراغی) | سم مقاوم به حرارت در برنج مانده | تهوع، استفراغ، گرفتگی عضلات | ۶-۱۲ ساعت |
| مسمومیت با باسیلوس سرئوس (نوع اسهالی) | تکثیر باکتری در روده | اسهال شدید، گرفتگی عضلات | ۶-۱۵ ساعت |
آیا مسمومیت با برنج مانده کشنده است؟
خوشبختانه، مرگ و میر ناشی از مسمومیت با باسیلوس سرئوس بسیار نادر است. بر اساس برآورد مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری‌های آمریکا (CDC)، این باکتری سالانه حدود ۶۳ هزار مورد بیماری غذایی در ایالات متحده ایجاد می‌کند که تنها ۲۰ مورد آن منجر به بستری در بیمارستان می‌شود. با وجود اینکه بسیاری از موارد گزارش نمی‌شوند، این رقم در مقایسه با ۴۸ میلیون مورد کلی بیماری‌های غذایی در سال، بسیار ناچیز است. به عبارت دیگر، احتمال بیمار شدن از برنج مانده کم است، اما به هیچ وجه صفر نیست.
سندرم برنج داغ شدهچگونه از مسمومیت با برنج مانده پیشگیری کنیم؟
برنج اغلب به دلیل اینکه در پخت‌پزهای خانگی و رستوران‌ها به مقدار زیاد تهیه و برای مدت طولانی در دمای اتاق یا در قابلمه‌پز نگهداری می‌شود، به یک منبع رایج برای رشد باسیلوس سرئوس تبدیل می‌شود. برای پیشگیری از این نوع مسمومیت، رعایت چند نکته ساده اما حیاتی ضروری است:
- برنج را بیش از یک تا دو ساعت در دمای اتاق نگهداری نکنید. قانون «دو ساعت» برای تمام مواد غذایی پخته‌شده صدق می‌کند.
- برنج را به‌سرعت سرد کنید. اگر مقدار زیادی برنج پخته‌اید، آن را به ظروف کوچک‌تر تقسیم کنید تا سریع‌تر خنک شود. هرگز یک ظرف بزرگ و داغ را در یخچال نگذارید؛ زیرا گرما را به دام می‌اندازد و زمان خنک‌شدن را طولانی می‌کند.
- برنج را مستقیماً در یخچال بگذارید. نیازی نیست صبر کنید تا برنج کاملاً خنک شود؛ آن را بلافاصله پس از پخت در یخچال قرار دهید.
- برنج مانده را ظرف چند روز مصرف کنید. بهتر است برنج پخته‌شده را حداکثر تا ۳-۴ روز پس از پخت مصرف کنید.
- در صورت تردید، دور بیندازید. اگر بوی برنج تغییر کرده یا مطمئن نیستید که چند ساعت در دمای اتاق بوده، آن را نخورید و دور بریزید.
