کاردستی دنیای جانوران کلاس اول؛ ۳ مدل ساده برای علوم
کاردستی دنیای جانوران کلاس اول را با سه تصویر ساده از خرگوش، گنجشک و ماهی شروع کن. یک تابلوی کوچک بساز، جانورها را روی آن قرار بده و درباره ظاهر، حرکت و جای زندگی آن‌ها حرف بزن. در این آموزش پرشین‌وی سه روش را یاد می‌گیری: تابلوی مقوایی، کارت‌های بازی و عروسک انگشتی. لازم نیست هر سه را درست کنی؛ مدلی را انتخاب کن که با تکلیف معلم و وسایل خانه هماهنگ است.
قرار نیست یک ماکت گران و شلوغ بسازی. سه جانور آشنا برای شروع کافی‌اند. بهتر است خودت رنگ کنی، بچسبانی و نتیجه کارت را توضیح بدهی. اگر بریدن یک قسمت برایت سخت است، از بزرگ‌تر کمک بگیر. بزرگ‌تر هم می‌تواند این راهنما را بخش‌بخش بخواند تا هر مرحله را با حوصله انجام بدهی.
کاردستی دنیای جانوران علوم اول چه چیزی را نشان می‌دهد؟
هدف این فعالیت، دیدن شباهت‌ها و تفاوت‌های جانورهاست. مثلاً خرگوش گوش‌های بلند دارد، گنجشک منقار و بال دارد و ماهی با باله‌هایش در آب حرکت می‌کند. هنگام بازی می‌توانی به شکل بدن، تعداد پاهای جانور انتخابی و روشی که حرکت می‌کند دقت کنی. لازم نیست نام گروه‌های سخت جانورشناسی را حفظ کنی.
مدل کاغذی ما زنده نیست؛ فقط به شناخت جانور واقعی کمک می‌کند. جانور واقعی رشد می‌کند و به محیط مناسب، غذا و آب نیاز دارد. برای انجام این تکلیف لازم نیست حشره‌ای بگیری یا جانوری را به کلاس ببری. عکس، نقاشی و کاردستی کاغذی برای مشاهده و گفت‌وگو کافی است. اگر جانوری را در طبیعت می‌بینی، از فاصله مناسب نگاه کن و لانه‌اش را دست‌کاری نکن.
وسایل لازم برای کاردستی جانوران کلاس اول
- یک تکه مقوای محکم حدود ۳۰ در ۲۰ سانتی‌متر برای زمینه.
- کاغذ رنگی سبز، آبی، قهوه‌ای، سفید و نارنجی یا برگه سفید و مداد رنگی.
- سه تصویر کوچک از خرگوش، گنجشک و ماهی؛ نقاشی خودت هم مناسب است.
- قیچی نوک‌گرد و چسب ماتیکی یا چسب مایع مخصوص کاغذ.
- مداد، پاک‌کن و ماژیک برای کشیدن چشم و جزئیات ساده.
- چند نوار کاغذی برای پایه جانورها و حلقه عروسک انگشتی.
- چند کارت مقوایی کوچک و یک پاکت برای نگهداری آن‌ها.
این اندازه‌ها پیشنهادی‌اند و لازم نیست دقیقاً همین مقدار باشند. یک طرف تمیز جعبه خوراکی سبک هم می‌تواند زمینه کارت باشد. فقط قسمت خشک و تمیز را انتخاب کن. اگر کاغذ رنگی نداری، برگه سفید را رنگ کن و بعد ببُر. برای چشم‌ها از دو نقطه ماژیکی کمک بگیر تا به مهره و قطعه خیلی ریز احتیاج نداشته باشی.
پیش از شروع، یک زیرانداز روی میز بگذار و وسایل را نزدیک دستت بچین. به چسب حرارتی، کاتر یا سیم نوک‌تیز نیاز نداریم. برای تمرین برش و چسباندن هم می‌توانی از ایده‌های کاردستی با کاغذ برای کودکان کمک بگیری. یک کار کوچک و مرتب، بهتر از مدلی است که بخش‌های زیادی دارد و نمی‌توانی آن را تمام کنی.
مدل اول؛ ساخت تابلوی دنیای جانوران با مقوا
۱. زمینه سبز و برکه کاغذی را بساز
مقوای زمینه را افقی بگذار. روی آن کاغذ سبز بچسبان یا بخش اصلی را سبز رنگ کن. یک تکه کاغذ آبی به شکل گرد یا بیضی ببُر و در گوشه زمینه قرار بده. این قسمت، برکه نمایشی ماست. آب واقعی داخل کار نریز؛ رنگ آبی برای نشان دادن آب کافی است و مقوا را هم خشک نگه می‌دارد.
برای درخت، یک تنه قهوه‌ای و یک تاج سبز بکش. می‌توانی درخت را روی یک مقوای جدا رنگ کنی و دورش را ببُری. پایین تنه، یک قسمت اضافه به طول حدود ۲ سانتی‌متر باقی بگذار. آن را به عقب تا کن و به زمینه بچسبان تا درخت بایستد. اگر درخت افتاد، پشتش یک تکیه‌گاه کاغذی کوچک اضافه کن.
۲. سه جانور آشنا را آماده کن
برای خرگوش، یک بدن بیضی، یک سر کوچک و دو گوش بلند بکش. دم را هم با یک دایره کوچک نشان بده. لازم نیست نقاشی‌ات کاملاً شبیه عکس باشد؛ چند ویژگی روشن کمک می‌کند دوستت جانور را بشناسد. برای گنجشک، بدن گرد، دم، منقار کوتاه و بال بکش. ماهی هم یک بدن بیضی، دم و چند باله ساده دارد.
تصویرها را حدود ۶ تا ۸ سانتی‌متر در نظر بگیر تا روی زمینه کوچک گم نشوند. اگر از عکس آماده استفاده می‌کنی، آن را روی مقوا بچسبان و بعد دورش را ببر. تصویر خیلی نازک زود خم می‌شود. برای ساخت خرگوش ایستاده با یک روش دیگر، کاردستی خرگوش با رول مقوایی هم یک آموزش جداگانه دارد.
۳. پایه‌های کاغذی را وصل کن
پشت خرگوش یک نوار کاغذی حدود ۲ در ۵ سانتی‌متر بچسبان. سر پایین نوار را تا کن تا مثل یک پای کوچک روی زمینه قرار بگیرد. برای شروع، لازم نیست خرگوش را دائمی به تابلو بچسبانی؛ پایه کمک می‌کند آن را برداری و درباره‌اش حرف بزنی. گنجشک را هم روی یکی از شاخه‌های درخت کاغذی ثابت کن.
ماهی را روی قسمت آبی بگذار. می‌توانی با یک تکه چسب کاغذی کوچک آن را نگه داری تا بعداً جابه‌جایش کنی. این تابلو فقط چند نمونه را نشان می‌دهد؛ قرار نیست همه جانورها فقط در همین جا زندگی کنند. گنجشک گاهی روی زمین راه می‌رود و گاهی روی شاخه می‌نشیند. پس «درخت»، خانه همیشگی همه پرندگان نیست.
۴. با تابلو سؤال و جواب بازی کن
از دوستت بپرس: «کدام جانور این تابلو در آب زندگی می‌کند؟» بعد اجازه بده ماهی را نشان بدهد و دلیلش را بگوید. سؤال بعدی می‌تواند درباره گوش‌های خرگوش یا منقار گنجشک باشد. هر بار فقط یک ویژگی را بررسی کنید. اگر چند سؤال را هم‌زمان بپرسی، پیدا کردن پاسخ برای بچه کلاس اول سخت‌تر می‌شود.
می‌توانی جانورها را از روی تابلو برداری و دوباره در جای مناسب قرار بدهی. جای اشتباه را هم برای یک بازی کوتاه امتحان کن؛ مثلاً خرگوش کاغذی را روی برکه بگذار و بپرس چرا این چیدمان برای معرفی محل زندگی خرگوش مناسب نیست. درباره جانور واقعی حرف بزنید، نه اینکه با ماکت کاغذی آزمایش واقعی انجام بدهید.
مدل دوم؛ کارت‌های مقایسه جانوران برای کلاس اول
۵. کارت‌ها را با اندازه یکسان درست کن
سه مستطیل مقوایی حدود ۸ در ۱۰ سانتی‌متر ببُر. گوشه‌ها را کمی گرد کن تا زود تا نشوند. روی هر کارت فقط یک جانور بچسبان یا بکش. زمینه را خلوت نگه دار تا خرگوش، گنجشک و ماهی به‌راحتی دیده شوند. اگر اسم جانور را هنوز نمی‌توانی بخوانی، تصویر برای شروع کافی است؛ بزرگ‌تر می‌تواند نام کوتاهش را پشت کارت بنویسد.
سه کارت کوچک‌تر هم برای عنوان بازی آماده کن. این عنوان‌ها را متناسب با چیزی که می‌خواهی بررسی کنی، عوض می‌کنی. مثلاً امروز درباره حرکت حرف می‌زنید و دفعه بعد درباره ظاهر بدن. لازم نیست همه ویژگی‌ها را یکجا روی کارت بنویسی. کارت شلوغ، بیشتر شبیه صفحه کتاب می‌شود و بازی کردن با آن سخت‌تر است.
۶. بازی «چطور حرکت می‌کند؟» را انجام بده
کارت ماهی را بردار و بگو: «این ماهی در آب شنا می‌کند.» برای خرگوش می‌توانی از راه رفتن و جهیدن حرف بزنی. گنجشک هم پرواز می‌کند و روی زمین با پاهایش حرکت می‌کند. این نمونه کمک می‌کند یاد بگیری یک جانور همیشه فقط یک جور حرکت ندارد. کارت‌ها را به زور داخل یک گروه ثابت و همیشگی نگذار.
در نوبت دوم، ظاهر جانورها را مقایسه کن. روی بدن خرگوش مو می‌بینی و روی بدن گنجشک پر. برای ماهیِ انتخابی می‌توانی پولک‌ها را با چند خط خمیده نشان بدهی. بهتر است بگویی «این ماهی»؛ چون ظاهر همه ماهی‌های جهان دقیقاً یکسان نیست. برای یک مدل بزرگ‌تر و تزیینی‌تر، کاردستی ماهی با بشقاب کاغذی هم قابل استفاده است.
۷. بازی حدس جانور بساز
یک کارت را بدون نشان دادن تصویرش انتخاب کن و دو نشانه ساده بگو: «منقار دارد و پرواز می‌کند.» دوستت از بین سه تصویر، گنجشک را پیدا می‌کند. بعد نقش‌ها را عوض کنید. برای خرگوش، گوش بلند و بدن پُرمو دو نشانه قابل دیدن‌اند. برای ماهی هم باله و شنا کردن در آب، سرنخ‌های مناسبی هستند.
اگر پاسخ اشتباه بود، کارت درست را کنار کارت انتخابی بگذار و با هم نگاه کنید. لازم نیست سریع بگویی «غلط است». بپرس کدام تصویر نشانه‌ای را دارد که شنیدیم. این روش فرصت می‌دهد کودک با نگاه دوباره پاسخ را پیدا کند. در پایان، کارت‌ها را داخل پاکت بگذار تا برای بازی بعدی گم نشوند.
مدل سوم؛ عروسک انگشتی جانوران با کاغذ
۸. حلقه انگشتی را اندازه کن
یک نوار کاغذی با پهنای حدود ۲ سانتی‌متر ببُر. طول آن را اول کمی بیشتر بگیر. نوار را آزاد دور انگشتت قرار بده و محل رسیدن دو سر را علامت بزن. حلقه باید به‌راحتی داخل انگشت برود و بیرون بیاید؛ آن را سفت و تنگ نچسبان. سپس دو سر نوار را با کمی هم‌پوشانی به هم بچسبان.
برای هر جانور یک حلقه جدا لازم داری. پیش از چسباندن تصویر، بگذار محل اتصال حلقه خشک شود. اگر کاغذ خیلی نازک است، یک لایه دیگر دور آن بچسبان. برای این مدل از کش دور انگشت یا منگنه کمک نگیر. حلقه کاغذی سبک برای اجرای نمایش کوتاه کافی است.
۹. تصویر جانور را روی حلقه بچسبان
یک خرگوش، گنجشک یا ماهی کوچک به اندازه حدود ۵ تا ۷ سانتی‌متر آماده کن. تصویر را به قسمت جلوی حلقه بچسبان، طوری که پشت آن به انگشتت گیر نکند. اگر گوش‌های خرگوش خیلی بلند و باریک باشند، زود خم می‌شوند؛ برای کار اول، گوش‌ها را کمی پهن‌تر بکش. تزیین با رنگ و ماژیک هم کافی است.
حالا عروسک را روی انگشت بگذار و یک جمله بگو. مثلاً خرگوش می‌تواند بگوید: «من دو گوش بلند دارم.» ماهی می‌گوید: «من در آب شنا می‌کنم.» گنجشک هم می‌گوید: «من منقار و بال دارم.» این جمله‌ها کوتاه‌اند و به کودک کمک می‌کنند بدون حفظ کردن یک متن بلند، کارش را معرفی کند.
۱۰. یک نمایش سه‌نفره کوتاه اجرا کن
هر کودک یک عروسک بردارد و به نوبت حرف بزند. نفر اول نام جانور را بگوید، نفر دوم یک ویژگی ظاهر را نشان بدهد و نفر سوم درباره حرکتش حرف بزند. بعد عروسک‌ها را عوض کنید تا هرکس بتواند جانور دیگری را هم معرفی کند. نمایش را در چند نوبت کوتاه انجام بدهید تا همه فرصت مشارکت داشته باشند.
اگر بعداً خواستی جانورهای دیگری بسازی، آموزش اوریگامی جانوران کاغذی ایده‌های بیشتری دارد. آن مدل‌ها می‌توانند فعالیت بعدی باشند؛ برای تکلیف فعلی، همین سه جانور را مرتب و کامل آماده کن. اضافه کردن تعداد زیادی مدل، جای توضیح روشن کودک را نمی‌گیرد.
برای ارائه کاردستی علوم اول چه بگوییم؟
روی یک کارت کوچک، نام خودت و نام فعالیت را بنویس. اگر همه نشانه‌ها را یاد نگرفته‌ای، بزرگ‌تر می‌تواند نوشتن عنوان را انجام بدهد. هنگام ارائه، تابلو یا کارت را نشان بده و با زبان خودت بگو چه ساخته‌ای. یک نمونه جمله این است: «من خرگوش، گنجشک و ماهی را با کاغذ ساختم و ظاهر و حرکتشان را با هم مقایسه کردم.»
می‌توانی برای هر جانور یک صفحه کوچک هم درست کنی و سه صفحه را به شکل دفترچه کنار هم بگذاری. در کاردستی روز کتاب و کتابخوانی روش‌های ساده ساخت کتابچه را می‌بینی. داخل دفترچه، یک تصویر و یک جمله کوتاه کافی است. متن طولانی و واژه‌های سخت برای معرفی این کار لازم نیست.
اشتباه‌های رایج در ساخت کاردستی دنیای جانوران
| مشکل | راه‌حل ساده |
|---|---|
| جانورها روی تابلو نمی‌ایستند | پشت تصویر، پایه کاغذی تاشده اضافه کن و تصویر را خیلی بزرگ نساز. |
| کاغذ از چسب خیس و موج‌دار است | چسب کمتر بزن و پیش از جابه‌جا کردن، اجازه بده خشک شود. |
| کودک نام کارت را نمی‌خواند | از تصویر استفاده کن و نام جانور را شفاهی بگو. |
| عروسک از انگشت می‌افتد | اندازه حلقه را دوباره امتحان کن؛ حلقه باید آزاد و درعین‌حال مناسب باشد. |
| همه پرنده‌ها فقط در گروه پرواز قرار می‌گیرند | با نمونه گنجشک، حرکت روی زمین را هم نشان بده و درباره همان جانور حرف بزن. |
پرسش‌های رایج درباره کاردستی جانوران کلاس اول
آیا باید هر سه مدل را بسازیم؟
نه؛ یک مدل کامل و قابل توضیح کافی است، مگر اینکه معلم چیز دیگری خواسته باشد. اگر وقت کم داری، کارت‌ها سریع‌تر آماده می‌شوند. تابلو برای نمایش محل زندگی مناسب است و عروسک انگشتی به اجرای گفت‌وگو کمک می‌کند. انتخاب را با هدف تکلیف هماهنگ کن.
اگر چاپگر و عکس آماده نداشته باشیم چه کنیم؟
خودت نقاشی کن. یک بیضی برای بدن و چند شکل ساده برای گوش، بال یا دم کافی است. بزرگ‌تر می‌تواند یک الگوی ساده بکشد و کودک آن را رنگ کند. زیبایی نقاشی مهم‌تر از شناخت جانور نیست؛ مهم این است که کودک بتواند یکی دو ویژگی آن را نشان بدهد.
ساخت کاردستی چقدر طول می‌کشد؟
برای یک مدل ساده، حدود ۳۰ تا ۴۵ دقیقه زمان در نظر بگیر. این زمان تقریبی است و به آماده بودن تصویرها و سرعت برش بستگی دارد. می‌توانی کار را در دو نوبت انجام بدهی: یک نوبت رنگ‌آمیزی و آماده کردن قطعه‌ها، یک نوبت چسباندن و تمرین معرفی. بهتر است کار را با عجله به پایان نرسانی.
آیا برای این درس باید جانور واقعی بیاوریم؟
برای فعالیت‌های این صفحه نیازی به جانور واقعی نیست. تصویر و مدل کاغذی هدف بازی را برآورده می‌کنند. جانور، وسیله تزیینی ماکت نیست و نباید برای تکلیف در ظرف نامناسب نگهش داریم. با همین تصویرها می‌توانی نگاه کردن، مقایسه و توضیح دادن را تمرین کنی.
منابع: سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی، جهان پیرامون اول دبستان، درس دنیای جانوران؛ کتاب علوم تجربی اول دبستان، بخش دنیای جانوران؛ راهنمای معلم علوم تجربی پایه اول، بخش مشاهده و مقایسه جانوران. مدل‌های ساخت، اندازه‌ها و بازی‌های این آموزش، پیشنهاد عملی برای اجرای فعالیت کلاسی هستند.
