مشاهده : 352تاریخRSS

نان سنگک در ایران چه تاریخچه ای دارد؟

نان سنگک در ایران چه تاریخچه ای دارد؟فرهنگ و هنر و شعر
نان سنگک در ایران شاطر، خمیرگردان، نان پزان، نان درآر و پادو…این‌ها اعضای تیمی هستند که سال‌ها است خوشمزه‌ترین نان سنتی ایران را سر سفره‌های مردم می‌گذارند.مردانی که کنار تنها تنور مثلثی شکل دنیا می‌ایستند، و قدیمی‌ترین نان مثلثی شکل دنیا را می‌پزند؛ سنگک! می‌گویند پخت نان سنگک قبل از ورود اسلام در ایران رواج […]

نان سنگک در ایران

شاطر، خمیرگردان، نان پزان، نان درآر و پادو…
این‌ها اعضای تیمی هستند که سال‌ها است خوشمزه‌ترین نان سنتی ایران را سر سفره‌های مردم می‌گذارند.
مردانی که کنار تنها تنور مثلثی شکل دنیا می‌ایستند، و قدیمی‌ترین نان مثلثی شکل دنیا را می‌پزند؛ سنگک!

می‌گویند پخت
نان سنگک قبل از ورود اسلام در ایران رواج داشته و در واقع ایده پخت آن را پزشک یکی از
سلاطین ساسانی می‌دهد.
او برای سلطان که بیماری سختی دچار شده بود تجویز می‌کند که نانی بخورد که روی ریگ (سنگ ریزه) پخته
شده باشد.البته در سالنمای کمیته نانوایان تهران که در تاریخ ۱۹ اردیبهشت سال ۱۳۲۶ در تهران منتشر شده است هم
درباره پیدایش نانوایی و نان سنگک این طور آمده است: «شاه عباس برای رفاه حال طبقات تهی‌دست و لشگریان خود
که غالباً در سفر احتیاج به نان و خورش موقت و فوری داشتند و لازم بود به هر شهری می‌رسند
نانوایی‌هایی باشند که بتوانند به قدر مصرف سربازان نان تهیه نمایند و غذایی باشد که خورش نان قرار دهند، درصدد
چاره برآمد و حل این مشکل را از «شیخ بهایی» که از اجلهء علما و دانشمندان ایران بود خواست.
شیخ بهایی با تفکر و تعمق تنور سنگکی را ابداع نمود…
»

نان سنگک در ایران چه تاریخچه ای دارد؟

از طرفی قدیمی‌ترین فرهنگ لغتی که از این نان خوش طعم نام برده «برهان قاطع» است که در سال
۱۰۶۲ هجری قمری نوشته شده، مۆلف این فرهنگ در معنی واژه سنگک می‌نویسد: «و نوعی از نان هم هست که
بر روی سنگ‌ریزه‌های گرم بپزند.» پیشینه تاریخی نان سنگک دقیقا روشن نیست و حرف و حدیث‌های زیادی درباره‌اش گفته شده
است، اما آنچه که معلوم است، اینست که واژه «سنگک» از دو جزء «سنگ» و «ک» نسبت ساخته شده و
آن نانی است که بر روی سنگ‌ریزه (ریگ) پخته می‌شود.

یک نانوایی سنگکی در دوره قاجار

در بین محلات تهران مغازه‌های نانوایی زیادی هستند که به پخت نان سنگک مشغولند.
اما قدیمی‌ترین این نانوایی‌ها را تا همین چند ماه پیش می‌توانستید در گذر لوطی صالح ببینید.
گذری که در میان خیابان‌های مولوی و مصطفی خمینی پنهان شده و بیشتر از ۱۰۰ سال صدای بالا رفتن کرکره
قدیمی‌ترین نانوایی تهران هر روز صبح در آن می‌پیچید.

گذر لوطی صالح از گذرهای اصلی با قدمتی تاریخی درون بازار تهران بوده است که به نام فردی، معروف به
«لوطی صالح» نامگذاری شده است.
او به روایتی از لوطی‌های تهران قدیم در زمان آقامحمدخان قاجار بوده و به روایت دیگری از دلقک‌های درباری بوده
است و زمانی در محله‌ای در جنوب بازار بین‌الحرمین و کوچه هفت تن زندگی می‌کرده است(dot) چند ماه قبل که
برای دیدن این نانوایی سنگکی قدیمی رفته بودیم، نانوایی هنوز برجا بود اما ده روزی از فوت صاحب ۸۱ ساله
آن، یعنی عبدالجواد کفاش گذشته بود و فرصت هم‌صحبتی با چنین پیرمردی که می‌توانست برای ما از گذشته‌ای بگوید که
تاریخی بود برای خود، به سادگی از دست رفت.وقتی دوباره برای گرفتن گفت‌وگویی از بازماندگان صاحب نانوایی، سری به گذر
لوطی صالح زدم با ناباوری تمام متوجه شدم که بعد از فوت «عبدالجواد کفاش» این مغازه قدیمی برای همیشه بسته
شده است.
تنها پارچه‌ای با عنوان «این ملک به فروش می‌رسد» روی کرکره‌های پایین کشیده و خاک خورده این نانوایی قدیمی به
چشم می‌خورد.

پیگیری‌های بعدی، ما را به پیرمرد دیگری رساند که برادر «عبدالجواد کفاش» بود.
عبدالمحمد کفاش متولد ۱۳۱۳ است که قسمتی از خاطرات نهفته در این نانوایی را برای ما زنده می‌کند.
سرزنده و با نشاط از خاطراتی می‌گوید که هر جمله‌اش آدم را به سال‌هایی می‌برد که عطر نان سنگک
داغ در گذر لوطی صالح، هر رهگذری را به داخل این نانوایی می‌کشاند.

می‌گوید: «بعد از فوت پدر و مادرمان در سال‌های ۱۳۲۰ مادربزرگمان ما را به تهران و محله باغ فردوس آورد.
من ۱۲ ساله بودم و همراه برادرم با معرفی یکی از همسایه‌ها به عنوان شاگرد در یک نانوایی سنگکی در
خود باغ فردوس مشغول به کار شدیم که حدود سال‌های ۱۳۲۷ بود.» و تعریف می‌کند که پدرش به شغل کفاشی
مشغول بوده و زمانی که رضاخان دستور صدور شناسنامه را می‌دهد بر اساس شغل پدر به این فامیل مشهور می‌شوند.او
ادامه می‌دهد: «من بعد از مدتی از نانوایی باغ فردوس بیرون آمدم و در نانوایی سنگکی در منطقه قلهک به
مدت یک سال پادویی کردم و بعد ۲ سال هم در نیاوران مشغول به کار نون درآوردن بودم تا اینکه
با رفتن به نانوایی در منطقه دربند به مدت ۱۰ سال توانستم کار پخت نان سنگک را تا حد شاطری
ادامه بدم تا جایی که خودم استاد کار شدم.»

در واقع در پخت نان سنگک غیر از نانوا یا نانوازاده
یا لااقل کارگر با سابقهء نانوایی، کسی نمی‌توانست به شغل نانوایی بپردازد، چون شرط لازم این شغل در درجهء اول
شناخت گندم بود، چون گندم در هر قسمت از ایران دارای خصوصیات و کیفیتی متفاوت از نظر پخت نان سنگک
بود و در نتیجه شناخت گندم و آرد آن نیاز به تجربه و سابقهء زیادی داشت که ممکن نبود یک
نفر نا‌آشنا به کار نانوایی از عهده‌اش برآید، به جز این‌ها نانوا‌ها لازم بود که حتماً فن شاطری یا لااقل
خمیرگیری را به خوبی بدانند.

نان سنگک در ایران چه تاریخچه ای دارد؟

از علی جغجغه تا سهمیه‌بندی نان

عبدالمحمد کفاش که دیگر برای خود شاطری شده بود با قبول مسئولیت «دکان‌داری» در سال ۱۳۴۰ وارد گذر لوطی صالح
می‌شود، مغازه‌ای که برادرش از صاحب اصلی آن، که از نانوایان قدیم تهران بوده است در این محل اجاره می‌کند،
او با اشاره به سابقه ۱۰۰ ساله این نان سنگکی برایم توضیح می‌دهد که این نانوایی از قدیمی‌ترین نانوایی سنگکی‌های
تهران است که بنای جدید آن بر می‌گردد به‌‌ همان سال ۱۳۴۰ که آن‌ها در آنجا مشغول به کار شدند.

از او می‌خواهم از دوستان و هم‌دوره‌های خود در گذر لوطی صالح بگوید، از مردهایی که دیگر صدای گیوه‌های پشت
برگشته در پایشان بر روی زمین این محله به گوش نمی‌رسد، از آدم‌هایی بگوید که هر روز از صبح تا
غروب آن‌ها را در صف نانوایی روبروی خود می‌دید و حال و احوال می‌کرد، از قدیمی‌هایی که دیگر حتی نشانی
از آن‌ها در این گذر نیست جز خاطراتی که با گذر هر لحظه از یاد‌ها فراموش می‌شود.

چند نام را برایم پشت هم ردیف می‌کند.
مثل خانواده مذهبی ناظم‌زاده، کاظم درویش که امروز در آن گذر یک دکه جگرکی دارد، از صاحب قدیمی‌ترین و بهترین
کله‌پزی تهران در آن زمان، قهوه‌خانه و ماست‌بندی کنار نانوایی…
اما در میان همه آن‌ها، شخصی به نام «علی جغجغه» ماجرای جالبی داشت، مردی که در خاطرات گذر لوطی صالح
نامش ماندگار شده است.کار علی جغجغه در این گذر زمانی شروع می‌شد که صف نانوایی مملو از زن و مرد
می‌شد و او برای آرام کردن بچه‌ها، و مرتب نگه داشتن صف، آن‌ها را به دور خود جمع می‌کرد و
با جغجغه‌ای که از میوه نوعی بوته بود، بچه‌ها را سرگرم می‌کرد.

عبدالمحمد کفاش، لابه‌لای خاطراتش از قحطی‌هایی می‌گوید که در آن دولت سهمیه نان را برای مردم با دادن یک کارت
مشخص کرده بود که هر کسی با در دست داشتن آن کارت‌ها از نیمه شب پشت در دکان نانوایی نوبت
می‌گرفت، تا صبح سهم نان خود را دریافت کند، می‌گوید: «یک زمانی نان سنگک‌ها واقعا خشخاشی بودند، آن زمان کشت
خشخاش آزاد بود و نانوا‌ها از دانه‌های آن برای خوش طعم شدن نان سنگک استفاده می‌کردند اما از ۳۰ سال
قبل که کشت خشخاش قدغن شد، کنجد جای خشخاش را گرفت.»

عبدالمحمد کفاش، شاطر قدیمی گذر لوطی صالح هنگام گفتن
از آن روز‌ها آنقدر شوق و ذوق دارد که در میان حرف‌هایش فراموش می‌کنم که آن روز‌ها گذشته است و
اکنون سال ۱۳۹۱ هجری شمسی است و دیگر صدای جغجغه «علی جغجغه» به گوش بچه‌های این گذر نمی‌رسد.وقتی از او
خداحافظی می‌کنم صدایش هنوز در گوشم است.
صدایی که با پایین کشیده شدن کرکره نانوایی کفاش‌ها، دیگر صبح‌ها در گذر لوطی صالح نمی‌پیچد.

تاریخ ایرانی ، مشرق

2016-12-13 / گردآوری:
گیاهان دارویی مؤثر در جلوگیری از ایجاد چروک و تقویت پوستگیاهان دارویی مؤثر در جلوگیری از ایجاد چروک و تقویت پوست
مخلوط لیموترش و شیر درمان پوست بدنمخلوط لیموترش و شیر درمان پوست بدن
چه چیزهایی بیشتر از همه یک مرد را آزار می‌دهد؟چه چیزهایی بیشتر از همه یک مرد را آزار می‌دهد؟
آنچه یک زن از مرد عاشق نمی داندآنچه یک زن از مرد عاشق نمی داند
۱۰ ایده باشکوه از دکوراسیون آشپزخانه ترکیه ای سفید رنگ۱۰ ایده باشکوه از دکوراسیون آشپزخانه ترکیه ای سفید رنگ
مدل های جالبی از کاغذ دیواری در سقف منزل + عکسمدل های جالبی از کاغذ دیواری در سقف منزل + عکس
خواص و مضرات کنجدخواص و مضرات کنجد
گیاهانی که فشار خونتان را بالا میبرند!گیاهانی که فشار خونتان را بالا میبرند!
روش های گرم کردن خانه بدون وسایل گرمایشی در فصل سرماروش های گرم کردن خانه بدون وسایل گرمایشی در فصل سرما
غذاهای ممنوعه در دوره سرماخوردگیغذاهای ممنوعه در دوره سرماخوردگی
طرز تهیه کته مرغطرز تهیه کته مرغ
طرز تهیه طاس کباب بادمجان و گوجه فرنگیطرز تهیه طاس کباب بادمجان و گوجه فرنگی
درمان قطعی کم خونی در بارداریدرمان قطعی کم خونی در بارداری
۱۰ گیاه برای زایمان راحت تر / دمنوش های ساده برای زایمان راحت۱۰ گیاه برای زایمان راحت تر / دمنوش های ساده برای زایمان راحت
شعر کودکانه هوای پاکشعر کودکانه هوای پاک
شعر کودکانه جوجه طلاییشعر کودکانه جوجه طلایی
زندگی سارا خادم الشریعه ؛ از شگفتی‌ سازی در جهان تا غوغا در بوندس لیگا!زندگی سارا خادم الشریعه ؛ از شگفتی‌ سازی در جهان تا غوغا در بوندس لیگا!
زندگی آناهیتا نیکوکار ؛ جوان‌ ترین زن خلبان ایرانی !زندگی آناهیتا نیکوکار ؛ جوان‌ ترین زن خلبان ایرانی !
فوائد آناناس برای سرماخوردگیفوائد آناناس برای سرماخوردگی
علت درد شصت پا و درمان آنعلت درد شصت پا و درمان آن
خانم ها برای شیک و باکلاس بودن این ۱۰ نکته را باید رعایت کنندخانم ها برای شیک و باکلاس بودن این ۱۰ نکته را باید رعایت کنند
راهنمای جامع انتخاب لباس برای خانم های کوتاه قد +عکسراهنمای جامع انتخاب لباس برای خانم های کوتاه قد +عکس
عشق جدید بردپیت بازیگر معروف و زیبای هالیوودیعشق جدید بردپیت بازیگر معروف و زیبای هالیوودی
دانستنی های مفید و خواندنی در مورد لاغری و کاهش وزن با چای سبزدانستنی های مفید و خواندنی در مورد لاغری و کاهش وزن با چای سبز
گشت و گذار در طبیعت بسیار زیبا و شگفت انگیز جنگل النگدره+تصاویرگشت و گذار در طبیعت بسیار زیبا و شگفت انگیز جنگل النگدره+تصاویر
نقاط دیدنی کازرون +تصاویرنقاط دیدنی کازرون +تصاویر
نظر خود را بنویسید-نظرات کاربران (۰)
فیلم پرشین ویچارخونه
مصر | فانوس رمضان سنت فاطمیان در این دیارمصر | فانوس رمضان سنت فاطمیان در این دیار
شعر در کوی بتان از هلالی جغتاییشعر در کوی بتان از هلالی جغتایی
مسعود سعد سلمان | شعر زیبای در بزم پادشا نگر این کاروبار گلمسعود سعد سلمان | شعر زیبای در بزم پادشا نگر این کاروبار گل
شعر دلتنگی عاشقانهشعر دلتنگی عاشقانه
ژاپن | جشن شکوفه های گیلاس در این کشورژاپن | جشن شکوفه های گیلاس در این کشور
سالروز تشکیل بسیج مستضعفان در ۵ آذرسالروز تشکیل بسیج مستضعفان در ۵ آذر
اشعار ولادت امام سجاد علیه السلاماشعار ولادت امام سجاد علیه السلام
روز جهانی انیمیشن در ۲۸ اکتبرروز جهانی انیمیشن در ۲۸ اکتبر
روز جهانی مدارا در ۱۶ نوامبرروز جهانی مدارا در ۱۶ نوامبر
سیستان و بلوچستان | سحری خوانی چگونه برگزار می شود؟سیستان و بلوچستان | سحری خوانی چگونه برگزار می شود؟
شعر خوشتر ز آستان تو ما را مقام نیست از ابن حسام خوسفیشعر خوشتر ز آستان تو ما را مقام نیست از ابن حسام خوسفی
آداب و رسوم های رایج چهارشنبه سوری در قرون گذشتهآداب و رسوم های رایج چهارشنبه سوری در قرون گذشته
روز جهانی فلسفه در ۲۱ نوامبرروز جهانی فلسفه در ۲۱ نوامبر
شعر زیبای دل نهــــادن بر پشیـــمــــانی چـه سود از فریدون توللیشعر زیبای دل نهــــادن بر پشیـــمــــانی چـه سود از فریدون توللی
ایرج میرزا | شعر زیبای شکوه ی شاگردایرج میرزا | شعر زیبای شکوه ی شاگرد
اشعار شهادت امام موسی کاظم علیه السلاماشعار شهادت امام موسی کاظم علیه السلام
آمد بهار و فصل گل افشانی از اشعار مهدیه الهی قمشه ایآمد بهار و فصل گل افشانی از اشعار مهدیه الهی قمشه ای
محمد رضا آقاسی | اشعار زیبایی از محمد رضا آقاسیمحمد رضا آقاسی | اشعار زیبایی از محمد رضا آقاسی
میلاد امام رضا (ع) | اشعار مربوط به آن روزمیلاد امام رضا (ع) | اشعار مربوط به آن روز
ولادت امام موسی کاظم (ع) در هفتم صفرولادت امام موسی کاظم (ع) در هفتم صفر
روز ملی کیفیت در ۱۸ آبانروز ملی کیفیت در ۱۸ آبان
روز جهانی مبارزه با خشونت علیه زنان در ۲۵ نوامبرروز جهانی مبارزه با خشونت علیه زنان در ۲۵ نوامبر
روز خودکفایی گندم در ایران در ۲۶ آبانروز خودکفایی گندم در ایران در ۲۶ آبان
شعر باز در خود خیره شو از فاضل نظریشعر باز در خود خیره شو از فاضل نظری
روز جهانی علم در ۱۰ نوامبرروز جهانی علم در ۱۰ نوامبر
عید فطر یکی از اعیاد مهم در میان مردم مهابادعید فطر یکی از اعیاد مهم در میان مردم مهاباد
هاتف اصفهانی | شعر زیبای سوی خود خوان یک رهم تا تحفه جان آرم تو راهاتف اصفهانی | شعر زیبای سوی خود خوان یک رهم تا تحفه جان آرم تو را
دل به بوی وصل شعری زیبا از سلمان ساوجیدل به بوی وصل شعری زیبا از سلمان ساوجی
قصهٔ عاشقان از اشعار زیبای جامیقصهٔ عاشقان از اشعار زیبای جامی
خوش آنکه نشینیم میان گل و لاله شعری از هاتف اصفهانیخوش آنکه نشینیم میان گل و لاله شعری از هاتف اصفهانی
هاتف اصفهانی | شعر زیبای سوی خود خوان یک رهم تا تحفه جان آرم تو راهاتف اصفهانی | شعر زیبای سوی خود خوان یک رهم تا تحفه جان آرم تو را
هاتف اصفهانی شاعر توانا و مسلط به زبان فارسی و عربی بوده است وی از جمله شاعران نامی در سبک ترجیع‌بند و ترکیب‌بند می باشد.
سوژه های روز رو این جا ببینید !
دیگر جشن عروسی نگیرید، بدون عروسی ساز !!!
آرشیو برنامه های خارجی و ایرانی - داغ داغ
شیک ترین و جدیدترین مدل های لباس عروس , سفره عقد , آرایش عروس و ...
۱۳ بدر در آذربایجان غربی چگونه است؟
توحی شیرازی | شعر زیبای بازی زلف تو امشب
روز جهانی انیمیشن در ۲۸ اکتبر
روز مادر | عجیب ترین مراسم های روز مادر در دنیا
احمد گلچین معانی | شعر زیبای نگهش سوی دگر بود و نگاهش کردم
جشن هالووین در ۳۱ اکتبر
مراسم عروس بران چگونه برگزار می شود؟
میلاد امام رضا (ع) | اشعار مربوط به آن روز
روز جهانی پسوریازیس در ۲۹ اکتبر
فریدونشهر | عروسی گرجی در این شهر چگونه برگزار می شود؟
جشن آبانگان در دهم آبان
مسعود سعد سلمان | شعر زیبای در بزم پادشا نگر این کاروبار گل
روز ملّی مبارزه با استکبار در ۱۳ آبان
آیین تولد فرزند در کردستان چگونه است؟
عید قربان | اشعار تبریک این روز بزرگ
فروغی بسطامی | شعر زیبای صف مژگان تو بشکست چنان دل‌ها را
روز جهانی پرتونگاری (رادیولوژی) در ۸ نوامبر
خراسان جنوبی | رمضانی‌خوانی رسم کهن خراسان جنوبی در رمضان
روز فرهنگ عمومی در ۱۴ آبان
بیدل دهلوی | شعر زیبای ای خیال قامتت آه ضعیفان را عصا
دامغان | جشنواره شیردوشان یا امامدر
کارو دردریان | شعر زیبای از بس کف دست بر جبین کوبیدم
گیلان | مراسم عروس فوشای چگونه برگزار می شود؟
مهدی اخوان ثالث | شعر زیبای منزلی در دوردست
مصر | فانوس رمضان سنت فاطمیان در این دیار
روز جهانی علم در ۱۰ نوامبر
عید غدیر | اشعار مربوط به آن (۴)
روز ملی کیفیت در ۱۸ آبان
ژاپن | جشن شکوفه های گیلاس در این کشور
روز جهانی ذات الریه در ۱۲ نوامبر
ایرج میرزا | شعر زیبای شکوه ی شاگرد
روز جهانی دیابت در ۱۴ نوامبر
دوره قاجار | مراسم جالب ازدواج بلوچ ها
قیصر امین پور | شعر زیبای این ترانه بوی نان نمی دهد
روز بزرگداشت سید محمدحسین طباطبایی در ۲۴ آبان
یک عروسی رویایی داشته باشید ! | بهترین ها را اینجا ببینید
زیبایی اندام خانم ها( جمع کردن باسن و بالا کشیدن سینه ) در زمانی کوتاه
فال حافظ
فال روزانه
هاتف اصفهانی | شعر زیبای سوی خود خوان یک رهم تا تحفه جان آرم تو را
هاتف اصفهانی | شعر زیبای سوی خود خوان یک رهم تا تحفه جان آرم تو را
۱۳ بدر در آذربایجان غربی چگونه است؟
۱۳ بدر در آذربایجان غربی چگونه است؟
توحی شیرازی | شعر زیبای بازی زلف تو امشب
توحی شیرازی | شعر زیبای بازی زلف تو امشب
روز جهانی انیمیشن در ۲۸ اکتبر
روز جهانی انیمیشن در ۲۸ اکتبر
روز مادر | عجیب ترین مراسم های روز مادر در دنیا
روز مادر | عجیب ترین مراسم های روز مادر در دنیا
احمد گلچین معانی | شعر زیبای نگهش سوی دگر بود و نگاهش کردم
احمد گلچین معانی | شعر زیبای نگهش سوی دگر بود و نگاهش کردم
جشن هالووین در ۳۱ اکتبر
جشن هالووین در ۳۱ اکتبر
مراسم عروس بران چگونه برگزار می شود؟
مراسم عروس بران چگونه برگزار می شود؟