۲۰ جمله‌سازی درس اول فارسی کلاس اول؛ از «آب» تا حرف‌های خودت
کودک می‌گوید «آب»؛ حالا چطور کمک کنیم با همین واژه یک حرف کامل بزند؟ جمله‌سازی درس اول فارسی کلاس اول می‌تواند با دیدن تصویر، شنیدن یک پرسش و گفتن یک جمله کوتاه شروع شود. در این تمرین از پرشین‌وی، ۲۰ نمونه جمله برای گفت‌وگو درباره آب، باران و تصویرهای آشنا، چند بازی و جدول ۱۰ ایده دارید. منظور از درس اول، آغاز بخش آموزش نشانه‌ها با «آ ا» و «بـ ب» است. نمونه‌های کامل این صفحه برای گفتن و شنیدن هستند؛ نوشتن جمله باید با نشانه‌هایی که کودک در کلاس خوانده هماهنگ باشد.
جمله‌سازی درس اول فارسی کلاس اول؛ ۲۰ نمونه برای گفتن
یک تصویر نشان بدهید، واژه را بگویید و منتظر حرف کودک بمانید. جدول، نمونه پاسخ در اختیار بزرگ‌تر می‌گذارد؛ لازم نیست کودک جمله‌ها را حفظ کند یا همه را بنویسد. پاسخ کوتاه و معنادار خودش هم پذیرفتنی است.
| شماره | واژه | نمونه جمله گفتاری |
|---|---|---|
| ۱ | آب | من آب می‌نوشم. |
| ۲ | آب | آب در لیوان است. |
| ۳ | آب | ما آب را هدر نمی‌دهیم. |
| ۴ | آب | گلدان به آب نیاز دارد. |
| ۵ | باران | باران می‌بارد. |
| ۶ | باران | باران زمین را خیس کرد. |
| ۷ | باران | من زیر باران چتر دارم. |
| ۸ | باران | صدای باران را می‌شنوم. |
| ۹ | آسمان | آسمان آبی است. |
| ۱۰ | آسمان | ابر در آسمان است. |
| ۱۱ | آسمان | من به آسمان نگاه می‌کنم. |
| ۱۲ | آسمان | پرنده در آسمان پرواز می‌کند. |
| ۱۳ | بابا | بابا آب می‌نوشد. |
| ۱۴ | بابا | من کنار بابا نشسته‌ام. |
| ۱۵ | بابا | بابا چتر را باز کرد. |
| ۱۶ | بابا | من با بابا حرف می‌زنم. |
| ۱۷ | دریا | دریا موج دارد. |
| ۱۸ | دریا | قایق روی دریاست. |
| ۱۹ | دریا | من دریا را نقاشی کردم. |
| ۲۰ | دریا | کنار دریا صدف دیدم. |
این جمله‌ها برای گفتن‌اند یا نوشتن؟
کودک ممکن است بتواند جمله «من آب می‌نوشم» را راحت بگوید، اما هنوز نشانه‌های «من» و «می‌نوشم» را نخوانده باشد. این دو کار را یکی نگیرید. در فعالیت گفتاری، تصویر و تجربه کودک به ساختن جمله کمک می‌کند. در فعالیت نوشتاری، تکلیف آموزگار و نشانه‌های آموزش‌داده‌شده تعیین می‌کنند چه چیزی نوشته شود.
اگر کودک فقط نشانه‌های درس اول را خوانده است، از همین جدول یک متن دیکته نسازید. در آن مرحله می‌توانید، با توجه به تکلیف کلاس، روی دیدن و خواندن واژه‌های ساده‌ای مانند «آب» و «بابا» کار کنید و جمله کامل را شفاهی بگویید. برای مرور شکل و صدای نشانه هم به آموزش نشانه ب اول دبستان سر بزنید و فعالیت مناسب همان مرحله را انتخاب کنید.
سه قدم ساده؛ ببین، پاسخ بده، جمله بساز
۱. تصویر را ببین
عکس یک لیوان آب یا نقاشی باران را نشان بدهید. بپرسید: «چه می‌بینی؟» اگر کودک فقط گفت «آب»، همان پاسخ را نقطه شروع قرار دهید. پرسش بعدی را کوتاه کنید: «آب کجاست؟» پاسخ می‌تواند «در لیوان» باشد.
۲. پاسخ‌ها را کنار هم بگذار
دو پاسخ را با هم بگویید: «آب در لیوان است.» سپس از کودک بخواهید یک بار با زبان خودش بیان کند. اگر گفت «توی لیوان آب هست»، معنی را فهمیده است؛ می‌توانید بعداً شکل نوشتاری جمله را برایش بخوانید. مجبورش نکنید دقیقاً جمله بزرگ‌تر را تکرار کند.
۳. فقط یک چیز تازه اضافه کن
حالا بپرسید: «چه کسی آب می‌نوشد؟» کودک می‌تواند درباره خودش یا بابا جمله بسازد. قرار نیست هر پاسخ از قبلی بلندتر باشد. هدف این فعالیت پیشنهادی، گفتن یک حرف روشن است. اگر برای تمرین دیداری وسیله می‌خواهید، یک کاردستی نشانه آ را بهانه گفت‌وگو کنید و درباره چیزی که ساخته‌اید حرف بزنید.
بازی جمله‌سازی با کارت‌های تصویری
دو کارت تصویری آماده کنید: یکی لیوان آب و دیگری یک آدم. کودک یک کارت را انتخاب کند و درباره آن جمله بگوید. بعد کارت دوم را هم نشان بدهید و بپرسید آیا می‌تواند جمله‌ای بسازد که هر دو تصویر در آن باشند. مثلاً تصویر بابا و آب می‌تواند به «بابا آب می‌نوشد» برسد.
همه ترکیب‌ها لازم نیست یک پاسخ ثابت داشته باشند. با تصویر ابر و باران، کودک ممکن است بگوید «از ابر باران می‌آید» یا درباره یک روز بارانی حرف بزند. به ارتباط معنی با تصویر توجه کنید. برای نگهداری کارت‌ها می‌توانید از ایده تابلوی جیب‌دار نشانه‌های فارسی استفاده کنید؛ کارت‌های گفت‌وگو را هم در یک جیب جدا بگذارید.
تمرین شفاهی جای خالی؛ تو جمله را تمام کن
بزرگ‌تر آغاز جمله را بخواند و کودک آن را شفاهی کامل کند. پاسخ‌های داخل پرانتز فقط پیشنهادند؛ جواب دیگری که معنی درست داشته باشد هم قبول است.
- من آب را در … می‌ریزم. (لیوان)
- وقتی باران می‌بارد، … را باز می‌کنم. (چتر)
- ابرها در … هستند. (آسمان)
- کنار دریا یک … دیدم. (صدف)
- بابا کنار … نشسته است. (من)
- گلدان خشک است؛ به آن … می‌دهم. (آب)
پس از یک یا دو پاسخ، جای خودتان را عوض کنید: کودک ابتدای جمله‌ای را بگوید و شما تمام کنید. اگر جمله خنده‌داری ساختید، درباره معنی آن حرف بزنید. بازی را به پرسش‌های پشت‌سرهم و طولانی تبدیل نکنید.
۱۰ ایده برای اینکه کودک جمله خودش را بسازد
این جدول، ده موقعیت پیشنهادی برای گفت‌وگو دارد. تصویر یا وسیله را نشان بدهید و فقط پرسش را بپرسید؛ اجازه بدهید جمله از تجربه خود کودک بیاید.
| ردیف | چیزی که نشان می‌دهیم | پرسش شروع |
|---|---|---|
| ۱ | لیوان خالی و لیوان آب | این دو لیوان چه فرقی دارند؟ |
| ۲ | یک چتر بسته | چه وقت آن را باز می‌کنی؟ |
| ۳ | پنجره در روز بارانی | بیرون چه می‌بینی؟ |
| ۴ | مدادرنگی آبی | با این رنگ چه می‌کشی؟ |
| ۵ | عکس یک قایق | قایق کجاست؟ |
| ۶ | گلدان کلاس | این گیاه به چه چیزهایی نیاز دارد؟ |
| ۷ | نقاشی یک ابر | درباره این ابر چه می‌گویی؟ |
| ۸ | عکس خانوادگی کنار دریا | چه کسی کنار تو ایستاده است؟ |
| ۹ | شیر آب بسته | بعد از شستن دست‌ها چه می‌کنی؟ |
| ۱۰ | نقاشی دلخواه کودک | کدام قسمت نقاشی‌ات را تعریف می‌کنی؟ |
برای گفت‌وگو درباره مصرف آب، یکی از مدل‌های کاردستی صرفه‌جویی آب می‌تواند موضوع جمله کودک شود. لازم نیست جمله او شبیه شعار روی کاردستی باشد؛ بگذارید درباره کاری که خودش انجام می‌دهد حرف بزند.
وقتی کودک فقط یک کلمه می‌گوید چه کنیم؟
اگر گفت «باران»، به جای «این که جمله نشد!» بپرسید «باران چه کار می‌کند؟» اگر باز هم پاسخی نداشت، خودتان یک نمونه بگویید و موضوع را عوض کنید. در نوبت بعد، از تصویری آشناتر یا اتفاقی واقعی مثل آب خوردن بعد از بازی شروع کنید.
گاهی کودک همه حرفش را می‌داند، اما برای گفتن آن زمان می‌خواهد. جمله‌اش را زود کامل نکنید. هنگام پاسخ دادن، فقط روی یک نکته کار کنید؛ مثلاً این بار معنی جمله و دفعه دیگر کامل بودن آن. تمرین تشخیص نشانه را نیز جدا و در حد نشانه‌های خوانده‌شده انجام بدهید؛ بخش‌های مناسب یادگیری الفبا کلاس اول برای انتخاب بازی دیداری در دسترس‌اند.
پرسش‌های والدین درباره جمله‌سازی درس اول
آیا کودک باید هر ۲۰ جمله را حفظ کند؟
خیر. این‌ها نمونه‌اند. از بینشان چند تصویر یا موقعیت آشنا انتخاب کنید و بگذارید کودک جمله دیگری بسازد. گفتن «من آب خوردم» به جای نمونه جدول، اگر با موقعیت سازگار باشد، پاسخ مناسبی است.
چه وقت همین جمله‌ها را به دیکته تبدیل کنیم؟
وقتی همه نشانه‌های جمله انتخابی آموزش داده شده باشند و با تکلیف آموزگار هماهنگ باشد. از متن‌های دیکته شب کلاس اول هم فقط نمونه‌ای را انتخاب کنید که واژه‌هایش برای کودک خواندنی است. توانایی گفتن یک جمله، به‌تنهایی نشانه آمادگی برای نوشتن آن نیست.
منبع
سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی؛ کتاب فارسی اول دبستان، بخش آغازین آموزش نشانه‌ها. جمله‌ها، بازی‌ها و پرسش‌های این صفحه تمرین‌های پیشنهادی مستقل‌اند.
