۲۰ جمله‌سازی درس دوم فارسی کلاس اول؛ با ابر و باد قصه بساز
باد می‌وزد و یک برگ را روی زمین می‌برد؛ همین صحنه کوچک می‌تواند شروع جمله کودک باشد. در جمله‌سازی درس دوم فارسی کلاس اول، با موضوع‌های آشنای ابر و باد، کلمه‌ها را به اتفاق‌ها وصل می‌کنیم. این مجموعه از پرشین‌وی شامل ۲۰ نمونه جمله گفتاری، بازی کارت کلمه، یک تمرین نوشتاری کوتاه و جدول ۱۰ ایده تازه است. درس دومِ بخش آموزش نشانه‌ها به «اَ ـَ» و «د» می‌پردازد. نمونه‌های بلندتر برای گفتن و شنیدن‌اند؛ نوشتنشان زمانی مناسب است که همه نشانه‌هایشان در کلاس آموزش داده شده باشد.
جمله‌سازی درس دوم فارسی کلاس اول؛ ۲۰ نمونه گفتاری با ابر و باد
این جمله‌ها را برای انتخاب نمونه در اختیار بزرگ‌تر می‌گذاریم. از کودک بخواهید با یک واژه، جمله خودش را بگوید؛ لازم نیست پاسخ او با جدول یکسان باشد. جمله‌های مربوط به تصویرهای درس، برای گفت‌وگو مناسب‌اند، حتی وقتی کودک هنوز نمی‌تواند همه واژه‌هایشان را بنویسد.
| ردیف | واژه تمرین | نمونه جمله برای گفتن |
|---|---|---|
| ۱ | ابر | ابر سفید از جلوی خورشید گذشت. |
| ۲ | ابر | آن ابر شبیه یک خرگوش است. |
| ۳ | ابر | باد ابرها را حرکت می‌دهد. |
| ۴ | ابر | ابرهای تیره را از پنجره می‌بینم. |
| ۵ | باد | باد موهای مرا تکان داد. |
| ۶ | باد | باد پرده را کنار زد. |
| ۷ | باد | باد برگ خشک را روی زمین برد. |
| ۸ | باد | باد فرفره‌ام را چرخاند. |
| ۹ | بادبادک | بادبادک رنگی در هوا بالا رفت. |
| ۱۰ | بادبادک | من نخ بادبادک را نگه داشته‌ام. |
| ۱۱ | بادبادک | دم بادبادک در هوا تکان می‌خورد. |
| ۱۲ | بادبادک | من و بابا بادبادک آبی ساختیم. |
| ۱۳ | داد | بابا کتاب را به من داد. |
| ۱۴ | داد | دوستم مدادش را به من داد. |
| ۱۵ | داد | مادر به گلدان آب داد. |
| ۱۶ | داد | معلم به هر گروه یک کارت داد. |
| ۱۷ | دریا | موج‌های دریا را تماشا کردم. |
| ۱۸ | دریا | صدف کوچکی کنار دریا پیدا کردم. |
| ۱۹ | دریا | من تصویر دریا را آبی رنگ کردم. |
| ۲۰ | دریا | یک قایق کوچک در دریا دیدم. |
از درس اول به درس دوم؛ حالا چه چیزی تازه است؟
در آغاز آموزش، کودک با «آ ا» و «بـ ب» آشنا می‌شود. در درس دوم، «اَ ـَ» و «د» نیز به نشانه‌های خوانده‌شده اضافه می‌شوند. اکنون واژه‌هایی مانند «باد» و «داد» را می‌توان با همین مجموعه نشانه‌ها تمرین کرد؛ البته اگر آموزگار آموزش آن‌ها را کامل کرده باشد.
برای مرور مرحله پیش، جمله‌سازی درس اول فارسی کلاس اول در دسترس است. اینجا تمرکز تازه ما روی یک اتفاق است: چه چیزی حرکت کرد؟ چه کسی چیزی داد؟ پاسخ به این پرسش‌ها کمک می‌کند کودک از گفتن نام یک تصویر به توضیح آن برسد.
بین «دیدن واژه در کتاب» و «توانایی نوشتن تمام نشانه‌های آن» فرق بگذارید. مثلاً می‌توان درباره ابر گفت‌وگو کرد، اما نشانه «ر» در «ابر» باید پیش از تکلیف نوشتن آن آموزش داده شده باشد. برای مرور نشانه قبلی هم می‌توانید فعالیت کوتاهی از آموزش نشانه ب اول دبستان انتخاب کنید.
یک جمله کوتاه برای نوشتن با نشانه‌های خوانده‌شده
بابا آب داد.
این جمله از «بابا»، «آب» و «داد» ساخته شده است. اگر کودک نشانه‌های «آ ا»، «بـ ب» و «د» را در کلاس خوانده، می‌توانید با نظر آموزگار همین نمونه را برای خواندن و نوشتن انتخاب کنید. واژه‌هایی مثل «مادر»، «آمد» یا «دادم» را فقط به دلیل ساده بودن معنی‌شان به این تمرین اضافه نکنید؛ نشانه‌های بیشتری دارند.
بازی سه کارت کلمه
- روی سه کارت جدا، «بابا»، «آب» و «داد» بنویسید.
- کارت‌ها را از راست به چپ در ترتیب درست بچینید و جمله را با هم بخوانید.
- جای دو کارت را عوض کنید و بپرسید: «برای همان جمله قبلی، کدام کارت باید جابه‌جا شود؟»
- پس از مرتب شدن، یک بار دیگر جمله را بخوانید. نوشتن را به اندازه تکلیف همان روز نگه دارید.
اگر کودک جای «ب» و «د» را اشتباه گرفت، ابتدا به خود واژه برگردید و آن را آرام بخوانید. برای تمرین تشخیص دیداری می‌توانید از بازی‌های مناسب مرحله فعلی در یادگیری الفبا کلاس اول ایده بگیرید. لازم نیست همان روز چند نشانه تازه هم معرفی کنید.
تمرین «چه چیزی را حرکت داد؟»؛ جمله را کامل کن
این قسمت شفاهی است. بزرگ‌تر جمله را بخواند و کودک پاسخ بدهد. تصویر، وسیله یا اتفاق واقعی را نشان دهید تا جمله معنی داشته باشد.
- باد، … را تکان داد. (پرده، برگ یا شاخه)
- ابر از جلوی … گذشت. (خورشید)
- بابا … را به من داد. (کتاب یا مداد)
- بادبادک من … دارد. (دم رنگی)
- من کنار دریا … دیدم. (موج یا قایق)
پس از پاسخ، یک پرسش تازه کافی است. اگر کودک گفت «باد پرده را تکان داد»، بپرسید «پرده کجاست؟» شاید جمله تازه‌اش بشود «باد پرده اتاقم را تکان داد». این گسترش گفتاری را با تکلیف نوشتن همان جمله اشتباه نگیرید.
داستان سه تصویر؛ اول، بعد، آخر
سه تصویر ساده بکشید: در اولی برگی روی شاخه است؛ در دومی باد می‌وزد و در سومی برگ روی چمن افتاده است. از کودک بخواهید ترتیب دلخواهش را بچیند و درباره هر تصویر یک جمله بگوید. اگر ترتیب را تغییر داد، بپرسید داستانش چه فرقی می‌کند.
نیازی به چاپ کارت‌های آماده نیست. نقاشی خود کودک هم کافی است. برای نگهداری تصویرها، یک جیب از تابلوی جیب‌دار نشانه‌های فارسی را به کارت‌های داستان اختصاص بدهید. روی کارت‌های این بازی می‌توانید فقط نقاشی بگذارید تا گفتن داستان به توانایی خواندن واژه‌های تازه وابسته نباشد.
۱۰ ایده تازه برای جمله‌سازی با کلمات درس دوم
از این جدول، یک موقعیت را انتخاب کنید. پرسش‌ها برای ساختن جمله‌های گفتاری کودک‌اند و جواب ثابت ندارند. جمله‌ای کوتاه که تصویر یا اتفاق را روشن کند، برای شروع کافی است.
| ردیف | موقعیت پیشنهادی | پرسش شروع |
|---|---|---|
| ۱ | فرفره کاغذی کنار پنجره | چه چیزی فرفره را می‌چرخاند؟ |
| ۲ | دو ابر با شکل متفاوت | هر کدام تو را یاد چه چیزی می‌اندازد؟ |
| ۳ | برگی که روی زمین جابه‌جا می‌شود | برگ از کجا به کجا رفت؟ |
| ۴ | عروسکی که یک مداد می‌دهد | عروسک چه چیزی به دوستش داد؟ |
| ۵ | بادبادک با دم کوتاه و بلند | بادبادک تو چه شکلی است؟ |
| ۶ | پرده‌ای که آرام تکان می‌خورد | با باز شدن پنجره چه اتفاقی افتاد؟ |
| ۷ | تصویر یک موج بزرگ و یک موج کوچک | درباره هر موج چه می‌گویی؟ |
| ۸ | شاخه درخت پیش و پس از وزیدن باد | در تصویر دوم چه چیزی تغییر کرد؟ |
| ۹ | دوستی که کارت نقاشی هدیه می‌دهد | چه کسی کارت را به چه کسی داد؟ |
| ۱۰ | قصه یک باد شوخ در خیال کودک | اگر باد می‌توانست حرف بزند، چه می‌گفت؟ |
یک تمرین شنیداری کوتاه برای «اَ» و «آ»
این دو واژه را شمرده و طبیعی بگویید: «اَبر» و «آب». از کودک بپرسید آغازشان چه تفاوتی دارد. سپس خودش واژه را تکرار کند و به تصویر مربوط اشاره کند. تمرین شنیداری را با نوشتن تمام حروف «ابر» یکی نکنید؛ در اینجا توجه به صدای آغاز واژه است.
اگر قبلاً کاردستی نشانه آ ساخته‌اید، آن را کنار یک نقاشی ابر بگذارید و دو واژه را بگویید. این یک فعالیت پیشنهادی برای مقایسه است؛ ترتیب و شیوه معرفی نشانه‌ها را با آموزگار هماهنگ نگه دارید.
پرسش‌های کوتاه والدین
آیا «ابر باران داد» را در درس دوم بنویسیم؟
نوشتن همه واژه‌های یک عبارت را با نشانه‌های واقعاً آموزش‌داده‌شده بسنجید. «ر» و «ن» در آغاز درس دوم هنوز جزو مجموعه نشانه‌های درس اول و دوم نیستند. بنابراین ممکن است کودک عبارت را با کمک تصویر بشنود یا بیان کند، اما تکلیف نوشتن آن به آموزش نشانه‌های بیشتری نیاز داشته باشد.
چطور از جمله‌گویی به دیکته برسیم؟
از یک جمله کوتاه با واژه‌های خوانده‌شده شروع کنید. اگر برای انتخاب متن به دیکته شب کلاس اول مراجعه می‌کنید، نشانه‌های تک‌تک واژه‌ها را با درس فعلی کودک تطبیق بدهید. گفتن بیست جمله این صفحه، تکلیف نوشتن بیست جمله نیست.
منبع
سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی؛ کتاب فارسی اول دبستان، درس دوم بخش آموزش نشانه‌ها: ابر و باد. نمونه جمله‌ها، بازی‌ها و جدول ایده‌ها فعالیت‌های پیشنهادی مستقل‌اند.
